FINDINGS FROM TUTANKHAMUN TOMB, THE INTERNATIONAL SPIRIT AND THE AEGEAN

 ΤΑ ΚΤΕΡΙΣΜΑΤΑ ΤΟΥ ΤΑΦΟΥ ΤΟΥ ΤΟΥΤΑΓΧΑΜΩΝ, ΤΟ ΔΙΕΘΝΕΣ ΥΦΟΣ ΚΑΙ ΤΟ ΑΙΓΑΙΟ

ΞΙΦΙΔΙΟ ΜΕ ΘΗΚΗ ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΑΦΟ ΤΟΥ ΤΟΥΤΑΓΧΑΜΩΝ

Ανάμεσα στα ενδιαφέροντα αντικείμενα που βρέθηκαν στα περιτυλίγματα της μούμιας του βασιλέως περιλαμβάνονται δύο υπέροχα ξιφίδια με την θήκη τους, εντασσόμενα από καλλιτεχνική άποψη, στα έργα της 'Μεσογειακής Κοινής'[1] ή του λεγομένου 'Διεθνούς Ύφους'[2] 

Σιδηρούν ξίφος του Τουταγχαμών (με την θήκη του)

Τελετουργικό ξίφος από σκληρυμένο χρυσό[3b]

Το εδώ παρουσιαζόμενο ξιφίδιο διαθέτει χρυσή θήκη διακοσμημένη στο εμπρόσθιο μέρος με σχέδιο φτερώματος και στο οπίσθιο μέρος με το θέμα του ανθεμίου. Το θέμα του φτερώματος απαντάται στην Αίγυπτο - επί παραδείγματι στην σαρκοφάγο Rishi coffin of Puhorsenbu,[3] αλλά και στην Κρήτη, βλ. λόγου χάριν ρυτό από τον Πύργο Μύρτου #87.[4] 

Το διακοσμητικό θέμα του φτερώματος στην Αίγυπτο

Το διακοσμητικό θέμα του φτερώματος από μωσαική ύαλο της Πτολεμαικής Αιγύπτου[4a1] 

Αλάβαστρον αποδιδόμενο στην Ομάδα Bulas, αρχές 4ου αι. π.Χ., MET 06.1021.89

Αμφορέας που κατασκευάστηκε στην Τέω στα παράλια της Μικράς Ασίας, μία από τις Μητέρες πόλεις των ελληνικών αποικιών στον Κιμμέριο Βόσπορο. (δεύτερο τρίτο του 7ου αιώνα π.Χ. από τον οικισμό Golubickaja 2).[4a2]

Η ιδιαίτερη σημασία του ξιφιδίου έγκειται στο γεγονός ότι η λεπίδα του είναι κατασκευασμένη από περίπου 88 % σίδηρο και 12 % νικέλιο, σε μιά περίοδο κατά την οποία τα όπλα και εργαλεία κατασκευάζονταν από ορείχαλκο, η δε τεχνολογία σιδήρου δεν είχε ακόμη κατακτηθεί ευρέως. Η λαβή είναι χρυσή, εξαιρετικά διακοσμημένη με κοκκίδωση σε τριγωνική γραμμή, διαθέτει υάλινα ένθετα και είναι επίσης εξοπλισμένη με λαβή από ορεία κρύσταλλο. Ο χρησιμοποιηθείς σίδηρος δεν είναι αποτέλεσμα εφαρμογής της σχετικής τεχνικής - η οποία έμελλε να κατακτηθεί αργότερα - αλλά προέρχεται από μετεωρίτη! Σύμφωνα με την αλληλογραφία μεταξύ βασιλέων της εποχής της Amarna (π.χ. EA 22 & 23)[5] οι Αιγύπτιοι φαραώ αναφέρεται ότι ελάμβαναν κατά καιρούς ως δώρα από το εξωτερικό όπλα, πιθανώς σιδηρά, πηγές δε των δώρων αυτών φαίνεται να είναι η αυτοκρατορία των Μιτάννι (Tusratta) αλλά και οι Δαναοί (Tanaya) καθώς και οι Κεφτιού (Κρήτες)![6] Άλλωστε στην Κρήτη έχουμε ένα από τα πλέον πρώιμα σιδηρά αντικείμενα (ταφικό πλαίσιο ΜΜ ΙΙ),[7] ενώ αναφέρονται και άλλα παρόμοια τεκμήρια (Φαιστός της Νεολιθικής, Κακόβατος & Βαφειό της ΥΜ Ι)[8] αλλά και από την Alaca Hoyuk του 2300 BC. 

Αλαβάστρινο αγγείο - κιβώτιο από τον τάφο με Αιγαιακής εμπνεύσεως σκηνή κυνηγίου δι' αιλουροειδών[8a]

Μινωικό ξίφος από τα Μάλια (Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου, 1800-1700 π.Χ.)[9]

Σιδηρούν ξίφος από το Alaça Höyük (περίπου 2300 π.Χ.)

Πρόσφατα ερευνητές επεχείρησαν να χαρακτηρίσουν αυτό το σιδηρούν ξίφος ως δώρο του Tusratta των Μιτάννι[10] όμως αυτό έχει αμφισβητηθεί[11], όντας το πολύ μία των υπαρχουσών εναλλακτικών. Σημειώνεται ότι η καλλιτεχνική εκτίμηση της διακοσμήσεως αδυνατεί να συνσχετίσει το τεκμήριο με τους Μιτάννι οι οποίοι εστερούντο ιδιαίτερης πολιτιστικής ή καλλιτεχνικής φυσιογνωμίας. Όπως έχει υποστηρίξει η Kantor στην περίπτωση ενός τέτοιου κράτους με τα εξαιρετικά διαφορετικά εθνοτικά του στοιχεία, τίθεται σε ισχυρή αμφισβήτηση το ερώτημα εάν οι τεχνίτες που εργάζονταν εντός των συνόρων του ήταν σε θέση να αναπτύξουν στυλιστικές τάσεις αρκετά ανεξάρτητες ώστε να φέρουν το όνομα της πολιτικής οντότητας στην οποία προέκυψαν.[12]

ΟΡΕΙΧΑΛΚΙΝΗ ΠΛΑΚΑ ΜΕ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΜΑΧΗΣ ΖΩΩΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΤΥΡΟ & ΠΑΡΑΛΛΗΛΑ ΜΥΚΗΝΑΪΚΑ ΘΕΜΑΤΑ: ΔΙΕΘΝΟΠΟΙΗΣΗ ΑΙΓΑΙΑΚΟΥ ΥΦΟΥΣ!!

Ορειχάλκινη πλάκα με παράσταση μάχης ζώων ΥΕΧ[13]

Αυτή η μικρή χάλκινη πλάκα, που θεωρήθηκε ότι προέρχεται από την Τύρο στην Συρο - Παλαιστινιακή ακτή, έχει τριγωνική μορφή διαθέτει δε οπές για προσάρτηση σε άλλο υλικό.[14] Σκηνές κυνηγίου απεικονίζονται πάνω από μια σκηνή ισχυρών θηρίων από το φυσικό και υπερφυσικό βασίλειο - έναν λέοντα και έναν γρύπα - που συγκρούονται για το θήραμά τους. Η βλάστηση και η συνολική διάταξη της διαπάλης δύο και τριών θηρίων σε μητρώα - εδώ οριοθετείται από ένα απλοποιημένο σχέδιο συριακής κυματοειδούς γραμμής - συσχετίζουν αυτήν την πλάκα με ένα σύνολο τεχνουργημάτων μεταλλοτεχνίας του λεγομένου Διεθνούς Ύφους, περιλαμβάνουσα - μεταξύ άλλων - την χρυσή φιάλη από την Ευαγορίτιδα (Ugarit)[15] και την θήκη ξιφιδίου του Τουταγχαμών.[16] 

Φιάλη με σκηνή κυνηγίου από την Ugarit

Μεγάλο ενδιαφέρον παρουσιάζει η διαφοροποίηση, στα πλαίσια αυτού του κοινού ύφους, αναφορικά με τις λεπτομέρειες της αποδόσεως των αρπακτικών θηρίων, της βλαστήσεως και των διακοσμητικών θεμάτων, καθώς και ο βαθμός απορροφήσεως και ολοκληρώσεως - εντάξεως των δυναμικών, τυποποιημένων εικόνων που συνδέονται με τον κόσμο του Αιγαίου. Δύο διακριτές ζωομαχίες απεικονίζονται στην επάνω οριζόντια ζώνη: η μία με λέοντα και κυνηγόσκυλο που επιτίθεται σε έναν ταύρο και η άλλη με μια λεοπάρδαλη ή τσιτάχ που δαγκώνει το λαιμό ενός αγριοκάτσικου. Σε αντίθεση με τις σκηνές στην Ευαγοριτική φιάλη και την θήκη του ξιφιδίου από την Αίγυπτο, η βία της στιγμής αποτυπώνεται σε αυτές τις συνθέσεις μετωπικής επιθέσεως και διαποτίζει τα σώματα των θυμάτων, με τα κεφάλια τους να αποδίδονται συνεστραμμένα και τα άκρα τους ανασηκωμένα από το έδαφος. Τα λιοντάρια ορμούν πάνω στο θήραμά τους με το πίσω πόδι πλησιέστερα στον θεατή να κλωτσάει προς τα εμπρός με Αιγαιοπελαγίτικο τρόπο, ενώ ένα κυνηγόσκυλο με ανοιχτά σαγόνια δαγκώνει στην κοιλιά, με το σώμα του να επικαλύπτεται από τα ανασηκωμένα άκρα του ταύρου. Αιγυπτιακά υδρόβια φυτά του γλυκού νερού με άνθη παπύρου χαρακτηρίζουν το τοπίο της σκηνής.[17] Ελικωτό ανθέμιο - πλησιέστερο υφολογικά πρός τα αιγυπτιακά υποδείγματα από εκείνα της φιάλης από την Ugarit - καταλαμβάνει το κάτω μέρος,[18] πάνω από το οποίο ένας λέων και γρύπας αλληλοπλήττονται σε σκληρή μάχη διεκδικώντας ένα κατάκοιτο, πιθανότατα νεκρό, μόσχο. Αυτή η σκηνή πιθανώς παραπέμπει σε μιαν Αιγαιοπελαγίτικη σύνθεση που σώζεται σε σφραγίδα από ίασπι από τις Μυκήνες, όπου δύο διασταυρούμενοι λέοντες δαγκώνουν ο ένας τον άλλο.[19] 

Μυκηναϊκές σφραγίδες CMS I 117 (αρ.) & CMS II,6 103 (δεξ.)

Εδώ, ωστόσο, ο γρύπας, ενώ αρπάζει την πλάτη του αντιπάλου του με το ράμφος, είναι ο ίδιος θωρακισμένος από το τεράστιο φτέρωμά του, που χρησιμεύει ως σκηνικό για την κεφαλή του λέοντος. Αυτό το ισχυρό ζώο αποδίδεται με κυματισμούς και όχι με σχέδια στον λαιμό, για να υποδηλώσει ίσως την έλλειψη χαίτης. Ο γρύπας, επίσης, είναι χαρακτηριστικός, με τα μεγάλα φτερά του να φαίνονται σε πλάγια όψη, το ένα πίσω από το άλλο, με τη χαρακτηριστική Αιγαιοπελαγίτικη μορφή με λυγισμένα φτερά και ένα στενό κεφάλι με υπερμέγεθες ράμφος και τριπλό λοφίο. Μοιράζεται χαρακτηριστικά με το καθισμένο πλάσμα στην φιάλη της Ugarit και, ακόμη περισσότερο, με τον γρύπα σε ένα εξάρτημα άρματος από φύλλο χρυσού προερχόμενο από τον τάφο του Τουταγχαμών.[20] 

Μινωικός γρύπας με λοφίο (σκαρίφημα του Nestor)

Ανάγλυφο διακοσμητικό άρματος του τάφου του Tut[21]

Εκεί, το θηρίο επιτίθεται στο θήραμά του ενώ ένα κυνηγόσκυλο δαγκώνει την κοιλιά του, σε μια σκηνή που αποτυπώνει το δυναμικό πνεύμα και τη σύνθεση των Αιγαιοπελαγίτικων ζωικών αναμετρήσεων. Όπως αναφέρθηκε ήδη, η μόδα για τέτοιες εικόνες φαίνεται ότι ξεκίνησε ενωρίτερα στο Νέο Βασίλειο, ίσως δε εισήχθη στην Αίγυπτο από τους Αιγαίους τεχνίτες που ήταν υπεύθυνοι για τις νωπογραφίες με σκηνές κυνηγίου αιλουροειδών στην Tell el-Dab'a.[22] 

Απεικόνιση επιτιθεμένης λεοπαρδάλεως από Μινωική τοιχογραφία της Αβάριος[23]

Αναφερόμενη στην Ελλαδική επιρροή σε τεχνουργήματα του τάφου του Τουταγχαμών η Morgan σημειώνει την ύπαρξη εκεί σημαντικού αριθμό φορητών αντικειμένων με εικονογράφηση σχετική με το κυνήγι αιλουροειδών. Στο περίφημο διακοσμημένο αλαβάστρινο κιβώτιο βλέπουμε την από μέρους του βασιλέως οικειοποίηση της δυνάμεως του αιλουροειδούς όσον αφορά στην καθυπόταξη αντιπάλων ανδρών.[24] Ο πόλεμος και το κυνήγι παραλληλίζονται άμεσα στις πλευρές και το κάλυμμα του κιβωτίου, καθώς και στα πλευρικά άκρα όπου ο βασιλεύς απεικονίζεται ως σφίγγα (λέων - άνθρωπος) ποδοπατών τους εχθρούς του.

Ένας από τους θρόνους του Tutankhamun[25b]

Τα μεγάλα αιλουροειδή διαδραματίζουν προστατευτικό ρόλο στην Αιγυπτιακή βασιλική εικονογραφία και στην διατήρηση της βασιλικής εξουσίας. Ένα ασυνήθιστο εξάρτημα άρματος από φύλλο χρυσού δείχνει έναν φτερωτό γρύπα και σκύλο να επιτίθενται σε μια αντιλόπη.[25] Ο σκύλος - στο Αιγαιακό ιδίωμα - επιτίθεται στην κοιλιά του ζώου. Εξίσου σημαντικά, ο ταφικός εξοπλισμός του Τουταγχαμών εμφανίζεται μοναδικός κατά το ότι περιλαμβάνει τρεις σκηνές μιας λεοπαρδάλεως που επιτίθεται στο θήραμά της, υπενθυμίζοντας τα χρυσά ένθετα από τον θολωτό τάφο III των Μυκηνών, όπου λέοντες και μια λεοπάρδαλη κυνηγούν το θήραμά τους μέσα σε φοίνικες. 

Το κιβώτιο από βερνικωμένο ελεφαντόδοντο παραθέτει απεικονίσεις του βασιλέως σε σκηνές κυνηγίου με βασιλικούς σκύλους, λέοντες και μία λεοπάρδαλη.[26] Σε τέσσερεις χρυσές πόρπες από έναν ιμάντα ιπποσκευής (χάμουρα), η δύναμη του λέοντος και της λεοπαρδάλεως ως κυνηγών παραλληλίζεται με εκείνην του βασιλέως ως πολεμιστού.[27] Ένα χρυσό ξίφος, το οποίο βρέθηκε στραμμένο προς την κοιλιά του μουμιοποιημένου σώματος του βασιλέως, έχει το βασιλικό έμβλημα στην λαβή και παραστάσεις κυνηγίου κάτω από τον κολεό (θηκάρι), με παράσταση σκύλου και λέοντος επιτιθέμενων στο θήραμά τους, καθώς και άλλη λέοντος (κάτω) και λεοπαρδάλεως (παραπάνω) τα οποία αμφότερα επιτίθεται σε ένα αγριοκάτσικο.[28]

ΤΟ ΔΙΕΘΝΕΣ ΥΦΟΣ ΣΕ ΕΠΙΚΟΛΛΗΤΑ Ή ΕΠΙΡΡΑΦΑ ΔΙΑΚΟΣΜΗΤΙΚΑ

Μινωϊκά επίρραφα χρυσά διακοσμητικά της ΥΜ ΙΙΙ (ναυτίλλος και θύσανος παπύρου)[29]

Το λεγόμενο ‘διεθνές ύφος’ απαντά σε σειρά τεχνουργημάτων τα οποία κυκλοφορούσαν στην Ανατολική Μεσόγειο κατά την Ύστερη Εποχή του Χαλκού απαντώνται όπως κιβωτίδια, αγγεία, είδη καλλωπισμού και ένθετα επίπλων, καθώς και σε σφραγίδες, όπλα και κοσμήματα. Τα διακοσμητικά συνδυάζουν εικονογραφικά στοιχεία από την Εγγύς Ανατολή, την Αίγυπτο και το Αιγαίο, εξέχουσα δε θέση μεταξύ αυτών κατέχουν έπίρραφα ή μη διακοσμημένα φύλλα χρυσού (appliquè) τα οποία ευρέθησαν στον τάφο του Τουταγχαμών.[30] Υπενθυμίζεται ότι η Foster, αναφερόμενη στην επικολλητή ή πλαστική διακόσμηση αγγείων, σημειώνει ότι η επικολλητή διακόσμηση (Appliquéd) δεν είναι πολύ συνηθισμένη στην χώρα του Νείλου, εμφανίζεται όμως σε μερικές θέσεις εκεί, τα δε Αιγυπτιακά παραδείγματα θεωρούνται ότι επαναλαμβάνουν Μινωικά υποδείγματα.[31] Μινωικά χρυσά επίρραφα της ΥΜ ΙΙΙa περιλαμβάνονται στην συλλογή του Michael C. Carlos Museum και εικονίζονται ανωτέρω.

Επιστολή Amarna EA 19[32]

ΜΙΝΩΙΚΑ ΣΑΝΔΑΛΙΑ ΣΤΟΝ ΤΑΦΟ![35]

Αξίζει να εξεταστεί εάν οποιεσδήποτε ξένες παραδόσεις της δερμάτινης κατασκευής μπορεί να συνέβαλαν ή να επηρέασαν αυτές της Αιγύπτου. Θα ήταν ενδιαφέρον να δούμε πώς η τεχνολογία από άλλες περιοχές διέφερε (ή όχι) από την αιγυπτιακή του δέρματος. Ενώ οι νουβικές επιρροές μαρτυρούνται, είναι πιθανό ότι οι παραδόσεις από την περιοχή του Αιγαίου, την Μικρά Ασία ή τις περιοχές της Μεσοποταμίας ενέπνευσαν σχέδια, αν όχι και τεχνολογία. Για παράδειγμα, μια σκηνή στον τάφο Rekhmiret στο Λούξορ (TT100; Εικ. 6„42A), που χρονολογείται στα χρόνια της βασιλείας του Thutrnose III/Amerthotep II., δείχνει τους Μινωίτες να αποδίδουν φόρο τιμής φορώντας ανοιχτά παπούτσια με λωρίδες πάνω από τα πόδια τους, όχι σε αντίθεση με εκείνα του τάφου του Tutankhamun. Τα παπούτσια του Τουταγχαμών ήταν δώρα από την Κρήτη, ίσως προσαρμοσμένα για να ανταποκρίνονται στις Αιγυπτιακές προτιμήσεις; Ήταν αποτελέσματα του εμπορίου; Ή μήπως οι Αιγύπτιοι εμπνεύστηκαν από τα Μινωικά πρότυπα; Οι αιγυπτιακές διακοσμητικές λεπτομέρειες των παπουτσιών του Tutankhamun με ξένα χαρακτηριστικά υποστηρίζουν την ιδέα ενός μείγματος παραδόσεων από διαφορετικές περιοχές. Η ιδέα των ανοιχτών παπουτσιών, άλλωστε, είχε εισαχθεί στην Αίγυπτο πολλά χρόνια νωρίτερα, αλλά, εκτός από αυτά που βρέθηκαν στον τάφο του Tutankhamun, είχαν απλώς λουριά τύπου σανδαλιού. Τα παπούτσια από τον τάφο είχαν πολλούς διαφορετικούς τύπους ιμάντων (σε ένα ζευγάρι συνδυασμένα με παραδοσιακά αιγυπτιακά σανδάλια), μερικά από τα οποία μπορεί να ήταν εμπνευσμένα από μινωικά (ή άλλα ξένα) παραδείγματα. Ένα χαρακτηριστικό που είναι μοναδικό στη δερμάτινη κατασκευή από τον τάφο είναι η χρήση αιγυπτιακού κυανού, μαζί με χρυσό, ως μέθοδος βελτίωσης. Αυτό, ωστόσο, δεν φαίνεται να έχει ξένη προέλευση, καθώς υπάρχουν παλαιότερα δείγματα ζωγραφικής μπλε διακόσμησης σε δέρμα.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

[1]. Παρεμπιπτόντως σημειώνεται εδώ ότι αρχικώς ο όρος κοινή είχε Ελληνικές αναφορές και συσχετίσεις (Sinclair 2022b, pp. 18-19):

Η κοινή (Koiné) ως ακαδημαϊκός όρος ξεκίνησε αρχικά στις αρχές του εικοστού αιώνα ως προσδιορισμός μιας κοινής διαλέκτου της ελληνιστικής περιόδου στην ανατολική Μεσόγειο. Αργότερα εφαρμόστηκε στην πρώιμη ελληνική τέχνη, στη συνέχεια στην Εποχή του Σιδήρου και μετά στην Μυκηναϊκή και Μινωική γλώσσα και πολιτιστικά ύφη της Εποχής του Χαλκού. Στα τέλη του εικοστού αιώνα απέκτησε ευρύτερο πεδίο και αγκάλιασε την ιδέα του κοινού υλικού πολιτισμού της ανατολικής Μεσογείου, καθιστάμενη μία πολιτιστική ή καλλιτεχνική κοινή - koiné και τελικά τα τελευταία είκοσι χρόνια έχει επεκταθεί ακόμη περισσότερο για να χαρακτηρίσει κοινό πολιτισμό ευρέως και ποικίλου χαρακτήρα, από την λατρεία της ανατολικής Μεσογείου που καλύπτει την δεύτερη έως την πρώτη χιλιετία, ως την μουσική κοινή της Εποχής του Χαλκού. Στην πραγματικότητα, η προσθήκη του από κοινού μοιραζόμενου στην αρχική ιδέα δεν προσθέτει τίποτα για την επίλυση του προβλήματος και σε σπάνιες περιπτώσεις είναι ακόμη δυνατό για έναν μελετητή αυτού του θέματος να συγχέει περαιτέρω τη χρήση αποκαλώντας αυτήν την ομάδα υβριδικών τεχνουργημάτων ως 'μοιραζόμενη διεθνής κοινή'. 

Ενδιαφέρον παρουσιάζει σχετικώς η ύπαρξη όρων όπως 'Λεβαντίνικη Αιγαιακότητα' (Κονιδάρης 2020, 156, n. 641), 'Λεβαντίνικο – Μυκηναϊκό πολιτιστικό ιδίωμα' (ό.π. p. 156-157, n. 642), ' Λεβαντίνικος – Ελλαδικός' (ό.π. p. 157, n. 642), 'Λεβαντίνικος – Μυκηναϊκός' (ό.π. p. 157, n. 642), ‘Μυκηναϊκη – Βαλκανική κοινή’ (ό.π. p. 50, n. 113), 'Αιγαιακή Κοινή' & 'Μινωικός – Μυκηναϊκός' πολιτισμός (ό.π. p. 63, n. 166), 'Ελλαδο - Κιλικική' (ό.π. p. 80, n. 265-266), 'Φιλισταϊκή – Μυκηναϊκή' (ό.π. p. 119), 'Μυκηναϊκή Κοινή' (ό.π. p. 153) κ.α. Βλ. επίσης: Rehak and Younger 1998; Stubbings 1951 κ.ά.

[2]. Feldman 2006, p. 31.

[3b]. https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=pfbid02vCDGkT7BikjtdT7ZikdpGAkmE81iXcakJSnjhK3cLR2gNwQcHwwcdygRnbXYah8il&id=100004993125345&__cft__[0]=AZU6_CPGFcK14Z_UkdNAldF41tS7Lv6Polx89fqGxtFjV7nfHbUziYNGemrkUjNJ0J69nMzIuxsbGd8MGgzFmo0md21lO7g6ofxJLifnhPdp2GwivW9UVysPoNJ_qH3iVh0&__tn__=%2CO%2CP-R

[3]. ΜΜΑ Accession Number: 30.3.7a, b, 17/18 δυναστείας. Βλ. επίσης MMA 10.130.2678, 26.7.1229, 26.7.1230, 10.130.2847 κ.α. (https://www.facebook.com/metstore/posts/4855315514522734?__cft__[0]=AZX57xS8S16V21YfN0KcF9SlaTPYhTdz2dk124067oYV2re3bCdH2R_hhR8vu00_IC2fqKlwGRwq4zAtBpLfusEf-SEDGLb5PlffwotGcb5YbafQtuFOZEEKPhbN-s9fhrLJbSoFg1zonh_v2CumEj7I&__tn__=%2CO%2CP-R), The MET Store.

[4]. Koehl  2006, p. 55. 

[4a1]. https://scontent.fath3-3.fna.fbcdn.net/v/t39.30808-6/435397987_18422264341050936_3238001480346597178_n.jpg?_nc_cat=109&ccb=1-7&_nc_sid=5f2048&_nc_ohc=HhXxd8oVmGcAb5u18Pg&_nc_ht=scontent.fath3-3.fna&oh=00_AfCIiaRXUumInmWMcVkoDRlgN-NAuWwPnMEJUv2HmL7OaA&oe=6614297B

[4a2]. https://vk.com/wall-9029295_53427

[5]. Ο Tushratta, βασιλεύς των Mitanni, έστειλε τις επιστολές EA 17-21 και 23-24 στον Amenophis III και τις επιστολές EA 27-29 στον Akhenaten. Η επιστολή EA 26 εστάλη από την Tushratta στην Teye, χήρα του Amenophis III, μετά το θάνατο του συζύγου της. Η αλληλογραφία μεταξύ της Αιγύπτου και των Mitanni έληξε απότομα στα πρώτα χρόνια του Ακενατόν, όταν ο Shuppiluliuma, βασιλέας των Χάτι, νίκησε τους Mitanni. Η οντότητα των Mitanni έχασε την στρατιωτική της ισχύ και τα υποτελή κρατίδιά της, καθώς και την διεθνή της ιδιότητα ως μέλους της 'λέσχης' των μεγάλων δυνάμεων.

[6]. Giannakos 2011, pp. 4-5. Ο Tusratta φαίνεται ότι έστειλε την κόρη του Taduhepa ως σύζυγο του φαραώ Αμενόφιος / Nimmuria / Amenhotep ΙΙΙ (ΕΑ 19, 17, 22), β. 1391–1353 ή 1388–1351 π.Χ., βλ. Bryce (Bryce 1998, p. 171). Μάλιστα η τελευταία (Taduhepa / Daduhepa) έχει υποστηριχθεί ότι υπήρξε Αχαϊκής (Ahhiyawa) καταγωγής (Ebeling, Meissner & Edzard 1928, p. 285). Αναφέρεται επίσης ότι υπήρξε θεία του Αχαιού βασιλέως Antarawas (Ebeling, Meissner & Edzard 1928, p. 54), μάλιστα το τελευταίο αυτό όνομα (Antarawas) έχει αναγνωσθεί και ως Ανδρεύς (Sturtevant 1932). Ενδεχομένως η ίδια αυτή Taduhepa / Daduhepa υπήρξε Tawananna υπό τρείς Χετταίους βασιλείς (Blasweiler n.d., p. 23). Βλ. επίσης: https://www.wikiwand.com/en/Tushratta. Για την επιστολή EA 22 βλ.: Θωμόπουλος, Ι. 1993, σελ. 671 κ.ε.; Moran 1992, p. 51).

[7]. Hall 1928, p. 252. Ο Γιαννακός αναφέρει σιδηρά δακτυλίδια από τα Δενδρά και την Πύλο, σχετικά δε τεκμήρια στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο Αθηνών χρονολογούνται στην περίοδο από τον 15 ως τον 13 αι. π.Χ. Χρήση σιδήρου - υπό την μορφή δακτυλιδιού - έχει επίσης αναφερθεί από τα Ανεμόσπηλια χρονολογούμενη από τον 17 αι. π.Χ. (Giannakos 2014-5, p. 51; Sakellarakis and Sapouna-Sakellaraki 1981, p. 5).

[8]. Richardson 1934. 

[8a]. Feldman 2002, pp. 20-21, fig. 22. Το σχετικό απόσπασμα παρατίθεται εδώ:

These four works have their closest parallels with items found in Egpt, Cyprus, and the Aegean, showing more elusive associations with Anatolian and Mesopotamian pieces.[95] While the interior Near East has preserved fewer comparanda, giving the koine a more westerly, Mediterranean orientation, this geographic skew may be more apparent than actual. The sample of small, precious objects of any type excavated at inland Near Eastern palatial sites remains minimal, From Egypt, a number of exquisite objects recovered from the tomb of Tutankhamun in the Valley of the Kings display scenes of leonine predators attacking herbivores in lush vegetation. such as an alabaster jar stained blue and two beaten gold-foil chariot ornaments (Figs. 22, 23)[96] In the case of the alabaster ointment jar, the juxtaposing of the inernational attributes on the container's body with the Egyptian tradition on the top and bottom, including the cartouchee of the young Pharaoh, recalls the coexistence of indigenous and, international features on the ivory furniture panels.[97] Such pairings are also seen on several silver vessels found at Tell Basta (Bubastis) in the Egyptian Delta, probably dating to the end of the Nineteenth Dynasty.[98].

On Cyprus, ivories and elaborate faience pieces partake of the koine themes and compositions. A polychrome faience ease excavated at the site of Kition-Bamboula in the present-day port city of Larnaca shows bunt scenes on the shoulder and goats flanking voluted palmettes on the boch. (Fig. 24).[99] The thing gallop poses of the animals and the scattered vegetation hirther link it to the corpus. Attack scenes between lions, griffins, and bulls, executed in cutout her inlays and bands, have also been fotund in the Aegean, most notably out the island of Delos (Fig. 25).[100] The finely incised Delos inlays, with their exaggerated flying gallop positions, are so closely related to ivories found at Mycenae on the Greek mainland, on Cyprus, and at Megiddo in the southern Levant that it has been suggested that a single workshop produced them.[101] 

All these luxurious objects have in common a restricted repertoire of motific elements and themes, consistently combined to create vignettes that. while related, are rionnarrative. The themes center on predatory animal attacks, foot hunts, and herbivores flanking stylized vegetation. The most characteristic motific element is the voluted palmette..

[9]. https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Minoan_weapons_in_Archaeological_Museum_of_Heraklion#/media/File:Bronze_dagger_from_Malia.jpg

[10]. Takafumi Matsui et al. 2022.

[11]. Sinclair 2022a.

[12]. Kantor [1945] 1999 (Chapter XIV).

[13]. Aruz et al. 2008, cat. nr. 259. Musee du Louvre, AO 15.557.

[14]. Aruz et al. 2008, p. 260, n. 1;Perrot and Chipiez 1885, p. 813, εικ.565; Longperier 1882, pl. XXI: 4. Σύμφωνα με την Annie Caubet (προσωπική επικοινωνία), η χάλκινη πλάκα ήρθε στο Μουσείο .. με τη συλλογή Salt, η οποία χτίστηκε στην Αίγυπτο σε μια εποχή που αντικείμενα από τον Λίβανο περιήλθαν στα χέρια των εμπόρων στην Αλεξάνδρεια και το Κάιρο. Η προέλευση της συσχετίσεως με την Τύρο, ωστόσο, είναι άγνωστη.

[15].  Aruz et al. 2008, cat. nr. 146. 

[16].  Aruz et al. 2008, fig. 121.

[17]. Aruz et al. 2008, p. 260, n. 2. Βλ. Kantor (1945) 1999, pp. 524, 533, για την ταυτοποίηση των φυτών pondweed ή Potamogeton (γένος υδρόβιων, κυρίως γλυκών υδάτων, φυτών της οικογένειας Potamogetonaceae).

[18]. Aruz et al. 2008, p. 260, n. 3. Η Kantor (ό.π., σελ. 53-34) θεωρεί ότι αυτό είναι μια πιθανή ένδειξη μιας νότιας Λεβαντίνικης καλλιτεχνικής παραδόσεως, με στενούς δεσμούς με την Αίγυπτο.

[19]. Aruz et al. 2008, p. 260, n. 4. Πρόκειται για την σφραγίδα CMS I, αρ. 117, με δύο λέοντες που συγκρούονται, για το προσκυνημένο θύμα, βλ. CMS II.6 αρ. 103.

[20].  Aruz et al. 2008, fig. 122.

[21]. Metropolitan Museum of Art, temp 30.3.34.52.

[22]. Aruz et al. 2008, p. 260, n. 5, fig. 120; Morgan 2004.

[23]. Morgan 2004: Leopard 1 (Scale: 1:2) Leopard pouncing towards the left amongst blue trefoil plants (F. 9, 78, 265, 315).

[24]. Morgan 2004, p. 294, n. 36.

[25b]. https://www.archaiologia.gr/wp-content/uploads/2016/12/TUT_4-800x1200.jpg

[25]. op. cit. n. 37.

[26]. op. cit. n. 38.

[27]. op. cit. n. 39.

[28].  op. cit. n. 40.

[29]. Διακοσμητικό ενδύματος σε σχήμα ναυτίλλου και θυσάνου παπύρου, χρυσό, ΥΜ, αρ. 2005.033.003 & 2, Michael C. Carlos Museum.

[30]. Morgan 2004, p. 294, fig. 12, n. 40; Bertsch, Broschat and Eckmann 2017.

[31]. Foster 1982, p. 98.

[32]. <https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/aa/AmarnaLetterOfMarriageNegotiation-BritishMuseum-August19-08.jpg/800px-AmarnaLetterOfMarriageNegotiation-BritishMuseum-August19-08.jpg>

[35]. Veldmeijer & Ikram 2024, p. 164. 

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Aruz, J., K. Benzel, and J. M. Evans. 2008. Beyond Babylon: Art, Trade, and Diplomacy in the Second Millenium B.C. (Exhibition catalogue, The Metropolitan Museum of Art 2008-2009), New York.

Morgan, L. 2004. "Feline hunters in the Tell el-Dabʿa paintings: Iconography and dating," Ägypten und Levante / Egypt and the Levant 14, pp. 285-298.

Kantor, H. J. [1945] 1999. Plant Ornament in the Ancient Near East,1999 (rev.), < http://www-oi.uchicago.edu/OI/DEPT/RA/HJK/HJKXI.pdf> (1 March 2015).

https://www.academia.edu/44755780/Aegean_Sword_at_Hattu%C5%A1as_Silver_and_Sources_Contribute_to_the_dating_of_Trojan_War

Giannakos, K. 2011. "The Aegean type Sword found at Hattušas, Silver as rare metal and the written Sources, Contribute to the dating of Trojan War?," paper presented at The International Symposium: "History, Technology and Conservation of Ancient Metals, Glasses and Enamels", N.C.S.R. Demokritos, pp. 1-17.

https://books.google.gr/books?id=iGAPEAAAQBAJ&pg=PA253&lpg=PA253&dq=Tutankhamen%E2%80%99s+iron+dagger+and+the+Aegean&source=bl&ots=qq8NuAThB0&sig=ACfU3U1G2PJz2ZakW7CYpZDL61OuQarjNQ&hl=el&sa=X&ved=2ahUKEwivsLWh3Zf2AhXU_rsIHSuUAHwQ6AF6BAglEAM#v=onepage&q=Tutankhamen%E2%80%99s%20iron%20dagger%20and%20the%20Aegean&f=false

Hall, H. R. 1928. The Civilization of Greece in the Bronze Age: The Rhind Lectures 1923

pp. 25-253.

https://discovery.ucl.ac.uk/id/eprint/1348990/1/338121.pdf

Euphemia Photos. 1987. “Early Extractive Iron Metallurgy in N Greece: a unified approach to regional archaeometallurgy” (diss. Univ. College Institute of Archaeology). 

https://link.springer.com/content/pdf/10.1007/s10814-019-09129-6.pdf

Erb‑Satullo, N. L. 2019. “The Innovation and Adoption of Iron in the Ancient Near East,” Journal of Archaeological Research 27, pp. 557–607.

https://www.academia.edu/7151718/Metals_ancient_Egyptian_
Ogden, J. 2000. "Metals (ancient Egyptian)," in Ancient Egyptian Materials and Technology, ed. P. T. Nicholson and I. Shaw, Cambridge, pp. 148-176.

https://books.google.gr/books?id=1SKu3lk4CA8C&printsec=frontcover&hl=el#v=onepage&q&f=false

Feldman, M. H. 2006. Diplomacy by Design: Luxury Arts and an "International Style" in the Ancient Near East 1400-1200 BCE, University of Chcago Press.

https://books.google.gr/books?id=oaPYDwAAQBAJ&pg=PA85&lpg=PA85&dq=feather%20pattern%20in%20bronze%20age%20Aegean&source=bl&ots=Udr4cThAv4&sig=ACfU3U1fRiJVm_s_XrGLhjpNs-LpEiZKvA&hl=el&sa=X&ved=2ahUKEwjN8viWhJj2AhWp8LsIHV1KAn0Q6AF6BAg7EAM&fbclid=IwAR2i-iuhYTBkHnaFsp_eppoQU986ZsukIVzazC3UpWnHAOFbnH5M9Lfv1Kk#v=onepage&q=feather%20pattern%20in%20bronze%20age%20Aegean&f=false

Koehl, R. B.  2006. Aegean Bronze Age Rhyta, INSTAP.

Richardson, H. C. 1934. "Iron, Prehistoric and Ancient," AJA 38 (4), pp. 555-583.

Foster, K. P. 1982. Minoan Ceramic Relief (SIMA 64). Göteborg: Paul Åström.

https://collections.carlos.emory.edu/exhibitions/650/divine-felines-cats-of-ancient-egypt/objects?fbclid=IwAR3YZlw0k8234gNnLkgHGInN_WbcSgp_62MR2XUQFRa86VIjcP6vrmFbQGM

Divine Felines: Cats of Ancient Egypt

https://onlinelibrary.wiley.com/doi/epdf/10.1111/maps.13787

Takafumi Matsui, Ryota Moriwaki, Eissa Zidan, Tomoko Arai. 2022. "The manufacture and origin of the Tutankhamen meteoritic iron dagger," Meteoritics  &  Planetary Science, pp. 1–12.

Sinclair, A. 2022a. "Artistic licence or why i trust no one," <https://artisticlicenseorwhyitrustnoone.blogspot.com/2022/02/the-mitanni-origin-of-meteoric-iron.html?fbclid=IwAR3jNucB2mdSiEMLo6N0m-Fmwskh-GLhQyjt9ZbZV8UTKhl6onkhdHsZy5o> (2 March, 2022).

Ελληνικό Ινστιτούτο Αιγυπτιολογίας. "Meteoritic Iron in the ancient Egyptian funerary beliefs & practices", <https://hiegaker.wordpress.com/research/archaeoastronomy/> (14 March 2022)

Bryce, Τ. 1998. The Kingdom of the Hittites, Oxford.

https://second.wiki/wiki/daduhepa#cite_note-7

Ebeling, E., B. Meissner and D.-O. Edzard. 1928. Real Lexicon of Assyriology and Near Eastern Archeology (en alemán) (4). (Consultado el 13 de diciembre de 2017).

https://doi.org/10.2307/408836

Sturtevant, E. H. 1932. Rev. of. F. Sommer, Die Ahhijava-Urkunden, in Language 8 (4), pp. 299-304.

https://www.academia.edu/3483533/The_royal_family_of_the_early_Old_Kingdom_of_Hattusa_and_their_Tawananna_s_An_avuncular_system_

Blasweiler, J. . "The royal family of the early Old Kingdom  of Hattusa and their Tawananna’s," <https://www.academia.edu/3483533/The_royal_family_of_the_early_Old_Kingdom_of_Hattusa_and_their_Tawananna_s_An_avuncular_system_>

https://archive.org/details/TheAmarnaLetters/page/n47/mode/2up?q=EA+22

Moran, W. L., ed. 1992. The Amarna Letters, Johns Hopkins University Press.

Θωμόπουλος, Ι. 1993 [1912]. Πελασγικά, Αθήναι.

https://www.gutenberg.org/files/26145/26145-pdf.pdf {p. 21 Gilia Γιλίας Tadukhipa}

Niebuhr, C. 2008 [1903]. The Tell El Amarna Period. The Relations of Egypt and Western Asia in the Fifteenth Century B.C. According to The Tell El Amarna Tablets, London.

Rainey, A. F. 2015. The El-Amarna Correspondence. A New Edition of the Cuneiform Letters from the Site of El-Amarna based on Collations of all Extant Tablets (Handbook of Oriental Studies. Section 1 The Near and Middle East 110).

https://www.academia.edu/28154217/Inscribed_in_Clay_Provenance_Study_of_the_Amarna_Tablets_and_Other_Near_Eastern_Texts

Yuval Goren and Nadav Na'aman. 2004. Inscribed in Clay, Provenance Study of the Amarna Tablets and Other Near Eastern Texts, Tel Aviv Univ.

https://www.smb.museum/fileadmin/website/Museen_und_Sammlungen/Aegyptisches_Museum_Papyrussammlung/02_Sammeln_Forschen/Sammlung/Nofretete/Katalog/amarna-catalogue-english_low-res_8MB.pdf

Seyfried, F., ed. 2013. In the Light of Amarna. 100 Years of the Nefertiti Discovery, Egyptian Museum of Berlin’s special exhibition.

Giannakos, K. 2014-5. "Cutting-edge technology and knowhow of Minoans/Myceneans during LBA and possible implications for the dating of the Trojan war," Talanta XLVI-XLVII (2014-2015), pp. 51 - 79.

https://artisticlicenseorwhyitrustnoone.blogspot.com/search/label/International%20Style

https://books.ub.uni-heidelberg.de/propylaeum/reader/download/986/986-29-97782-1-10-20220404.pdf

Sinclair, A. 2022b. Outlooks on the International Koiné Style. Hybrid Visual Idiom from New Kingdom Elite Iconography, Ägyptologische Studien Leipzig.

Κονιδάρης, Δ. Ν. 2020. Οι Χετταίοι και ο κόσμος του Αιγαίου, Αθήνα.

Sakellarakis, Y. and E. Sapouna-Sakellaraki. 1981. "Drama of Death in a Minoan Temple," History -

National Geographic, <https://www.kythera-family.net/download/Drama%20of%20Death%20in%20a%20Minoan%20Temple.%20National%20Geographic,%20February%201981.pdf> (29 April 2022).

https://books.google.gr/books?id=msw7AAAAIAAJ&pg=PA33&lpg=PA33&dq=Levanto-Mycenaean+style&source=bl&ots=p2alwILUkm&sig=ghb4OwNoTxhjmIDpxvmO_geYt6g&hl=el&sa=X&ved=0ahUKEwjuqZbNqO3UAhXoLsAKHeo-C8sQ6AEINjAH#v=onepage&q=Levanto-Mycenaean%20style&f=false

Stubbings, F. H. 1951. Mycenaean Pottery from the Levant, Cambridge.

http://www.lasapienzatojericho.it/Betlemme/Biblioteca/ASL/BAAL.pdf

https://www.google.gr/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=1&ved=0ahUKEwiz0qPguejUAhWZHsAKHSojB-wQFggvMAA&url=https%3A%2F%2Fkuscholarworks.ku.edu%2Fbitstream%2F1808%2F6814%2F1%2FPR_JGY_Ivories.pdf&usg=AFQjCNE7WAk3vGy1jINIePwNQf7r66HFLQ

Rehak, P., and J. G. Younger. 1998. “International Styles in Ivory Carving in the Bronze Age,” in The Aegean and the Orient in the Second Millennium. Proceedings of the 50th Anniversary Symposium (Aegaeum 18), ed. E.H. Cline, and D. Harris-Cline, Liège – Austin, pp. 229-256. 

https://hcommons.org/deposits/item/hc:42537/

Sinclair, A. 2017. Iconographic Entanglement in New Kingdom Egyptian Royal Rhetoric: Was the “International Style” a Nuanced Form of Visual Rhetoric for an Old Office?," in Interkulturalität: Kontakt - Konflikt – Konzeptualisierung: BAJA 6, 13.11.15-15.11.15 Berlin, ed. S. Beck, B. Backes and A. Verbovsek, Berlin, pp. 151-174.

Megan Lewis & M. Feldman. 2015."Late Bronze Age Internationalism and the International Artistic Style," <https://cnx.org/contents/mGgNESN0@4/Late-Bronze-Age-Internationalism-and-the-International-Artistic-Style> (12 Sept. 2022).

https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=pfbid02ZbbN8qcvhB2MzqZasRUBUFvMJpXP7AHcvFKoiWzhx8oFVvL6GpGJbdkbZJipUgWvl&id=100052896971032&__cft__[0]=AZV-vhjgq_qWPIecwutenl1rjYawH6wW29YRAl_Nnsl-8T-GSJoqKQoMDOqSYpPRDM2aV92EDs04mtvGqWrtFAjuugrXrw_RpuwHBTCfcaExEz3lRjQwz7EykXcYBq3rAws&__tn__=%2CO%2CP-R

Κονιδάρης, Δ. 2022. "ΑΠΟ ΤΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΩΝ ΠΟΛΕΜΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ: ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΕΥΡΗΜΑΤΑ ΣΤΟΝ ΚΙΜΜΕΡΙΟ ΒΟΣΠΟΡΟ: ΑΜΦΟΡΕΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΤΕΩ ΤΟΥ 'ΚΛΑΖΟΜΕΝΕΙΟΥ' ΤΥΠΟΥ, ΕΠΙΤΡΑΠΕΖΙΟΣ ΑΜΦΟΡΕΑΣ κλπ.," ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ, <https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=pfbid02ZbbN8qcvhB2MzqZasRUBUFvMJpXP7AHcvFKoiWzhx8oFVvL6GpGJbdkbZJipUgWvl&id=100052896971032&__cft__[0]=AZV-vhjgq_qWPIecwutenl1rjYawH6wW29YRAl_Nnsl-8T-GSJoqKQoMDOqSYpPRDM2aV92EDs04mtvGqWrtFAjuugrXrw_RpuwHBTCfcaExEz3lRjQwz7EykXcYBq3rAws&__tn__=%2CO%2CP-R> (5 Ιουλίου 2024).

https://www.sidestone.com/books/let-a-cow-skin-be-brought

Veldmeijer, A. J. & S. Ikram. 2024. Let a cow-skin be brought: Armour, Chariots and Other Leather Remains from Tutankhamun’s Tomb, Leiden.

https://www.jstor.org/stable/3177251

Feldman, M. H. 2002. “Luxurious Forms: Redefining a Mediterranean ‘International Style,’ 1400-1200 B.C.E.,” The Art Bulletin 84 (1), pp. 6-29.

DOI: 10.13140/RG.2.2.18554.16321 

ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ - ΕΜΠΛΟΥΤΙΣΜΟΣ: 300924

https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0305440326001524

Gounelle, M., and E. Mantzourani. 2026. "Iron in Greece in the second millennium B.C.E.," Journal of Archaeological Science 192, Article: 106622

https://www.kathimerini.gr/culture/564344554/proistorika-kosmimata-apo-ton-oyrano-se-mykines-kai-kriti/

Αυτό το αντικείμενο είναι το περίφημο χρυσό σφραγιστικό δαχτυλίδι από τον Ταφικό Κύκλο Α των Μυκηνών, το οποίο χρονολογείται στον 16ο αιώνα π.Χ. Εικονιζόμενη Παράσταση: Στη σφενδόνη του απεικονίζεται μια σύνθετη θρησκευτική σκηνή. Διακρίνεται μια θεά καθισμένη κάτω από ιερό δέντρο (πιθανότατα η «Πότνια Θηρών» ή Ρέα), που δέχεται προσφορές από λατρευτές, ενώ στο επάνω μέρος υπάρχουν ουράνια σύμβολα (ήλιος και σελήνη). Χώρος Φύλαξης: Το αυθεντικό κόσμημα εκτίθεται μόνιμα στη συλλογή Μυκηναϊκού Πολιτισμού του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου στην Αθήνα.Σημασία: Αποτελεί ένα από τα πιο αριστουργηματικά δείγματα μινωικο-μυκηναϊκής μικροτεχνίας και παρέχει πολύτιμες πληροφορίες για τις θρησκευτικές δομές και λατρείες της εποχής του Χαλκού.

https://www.labrujulaverde.com/en/2026/07/power-objects-in-royal-tombs-the-rings-of-the-mycenaean-and-minoan-elite-were-forged-with-meteorite-iron/

https://www.cambridge.org/core/journals/annual-of-the-british-school-at-athens/article/tradition-and-innovation-in-aegean-iron-technologies-a-view-from-early-iron-age-ionia/278E96D4E7813F158D8A71FA133466F9

Mokrišová, J. and Marek Verčík. 2022. Tradition and innovation in Aegean Iron technologies: A view from early Iron age Ionia, Cambridge University Press.

Published online by Cambridge University Press: 30 March 2022

In the Aegean, the earliest known objects made of iron or containing iron parts came from Archanes on Crete, dating to the Middle Minoan (MM) II (1900–1750 bc) period (Poursat and Loubet Reference Poursat, Loubet, Laffineur and Greco2005). The Middle Bronze Age (MBA; 2100–1700 bc) to LBA iron finds comprise rings, tools and knives with decorative, ceremonial and prestigious functions. Prestigious objects increased in number during the Late Helladic (LH) IIIC (1200–1050 bc) period (databases of iron objects: Waldbaum Reference Waldbaum1978; Reference Waldbaum and Pigott1999, 46, Appendix A; Sherratt Reference Sherratt and Karageorghis1994, Appendix I; Sanidas et al. Reference Sanidas, Bassiakos, Georgakopoulou, Filippaki, Jagou and Nerantzis2016, 282–3; Pare Reference Pare, Miroššayová, Pare and Stegmann-Rajtár2017, 22–3; see also Maran Reference Maran, Deger-Jalkotzy and Lemos2006). During the EIA, iron became the preferred material in the eastern Mediterranean, as can be observed from the emergence of fully fledged iron production. However, the full potential of iron was only gradually recognised, and the experimental period extended well into the first millennium bc.Footnote2 A changing attitude to iron in the form of an intensive spread of both objects and technology is thought to have correlated with the sociocultural changes after c. 1200 bc (Waldbaum Reference Waldbaum and Pigott1999, 27–8; Pare Reference Pare, Miroššayová, Pare and Stegmann-Rajtár2017).

 DOI: 10.13140/RG.2.2.25774.27200

researchgate.net/publication/410047466_TA_KTERISMATA_TOU_TAPHOU_TOU_TOUTANCHAMON_TO_DIETHNES_YPHOS_KAI_TO_AIGAIO?_sg=3Pb2qdERZ3Do9_-GBqiM31G6xL8408MzFVP1lD8LWHwzsZ-pZY0EZgVST0kqOX_y_42-68_yCzwUx-pvIib9yZ4tuCRguWSOOJ75p6cN.w8_pB805v8VO2MB7yGsRvot97O67SET_muap-UFU7azzF-Q4yfKoxQQk7l1It_zIIc84MelRI8HUWvuOF6Nz3w&_tp=eyJjb250ZXh0Ijp7ImZpcnN0UGFnZSI6Il9kaXJlY3QiLCJwYWdlIjoiX2RpcmVjdCJ9fQ

NEW BOOK RELEASE (2nd enhanced ed.): Early Egyptian Civilization and its Aegean affinities

ΚΥΚΛΟΦΟΡΗΣΕ ΣΕ Β' ΕΠΗΥΞΗΜΕΝΗ ΕΚΔΟΣΗ “Ο ΠΡΩΙΜΟΣ ΑΙΓΥΠΤΙΑΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΟΙ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΜΕ ΤΟ ΑΙΓΑΙΟ”

Egyptian civilization first developed in Upper Egypt and later included the Lower Egypt, when geological conditions became more friendly. It is considered to be one of the oldest in history and is among those who exerted the strongest and most lasting influence on other civilizations. Egyptology is thought to have been founded by Petrie and later adorned by a number of other brilliant excavators and scholars. The establishment of a unified political system for the organization of the country, the establishment of a tax system, the adoption of the 365-day calendar, the writing and keeping of royal records, as well as the adoption of measures for the religious-ideological homogenization of the country are among its most important achievements. As a result, this civilization developed to an excellent level, and was characterized by a high artistic feeling, which was reflected in its special iconography. Similarities and parallelisms with the Aegean are present from the very beginning but are more prominent in the Late Bronze Age with the International Artistic Style.

TABLE OF CONTENTS

TABLE OF CONTENTS v

Summary viii

1. The geographical dualism of Egypt 1

2. ‘Episkepsis of names’ 5

3. Pottery 15

  3.1 Badari and Knossos of the Middle Neolithic 15

  3.2 Naqada and Knossos of the Early and Late Neolithic 16

  3.3 Basiliki Ware 20

  3.4 Black-topped ceramics 22

  3.5 Cylixes and sceuomorphism 23

  3.6 Ceramics with plastic button decoration 26

  3.7 Pottery of Abydos 28

  3.8 Ceramic with grooved surface 31

  3.9 Small vessels 32

  3.10 Palace pottery of cobalt blue 33

  3.11 Summary 36

4. Stone carving 39

5. Cycladic Correlation 55

  5.1 General 55

  5.2 Similarity of naval vessels and representations 55

    5.2.1 The fish symbol on board 56

    5.2.2 Strofila Settlement of Andros 60

    5.2.3 Settlement of Kefala Petra 61

    5.2.4 Ship decoration 62

    5.2.5 The multiple stern / bow protrusion, the horizontal dashed line  64

    5.2.6 Badges on styluses 69

  5.3 Neith and Athena 73

  5.4 Comments 75

6. Aspects of early Aegean integration & Egyptian correlation 79

  6.1 General 79

  6.2 The cave of Euripides 79

  6.3 The cave of Amnisos 82

    6.3.1 The name of Eilithia 84

  6.4 The sanctuary of Eleusis 87

  6.5 Concluding remarks 93

7. Glassware - Innovation, imitation, interfaces 99

  7.1 Steatitis glazing 99

  7.2 Egyptian blue dye 102

  7.3 Faience 104

8. Religious Similarities 109

9. Medicine in Egypt and the Aegean 119

10. Artistic Expression and Other Similarities 125

  10.1 Figurines 125

  10.2 Clothing 138

  10.3 Tehenu 140

  10.4 Seals 142

  10.5 Vaulted tombs 150

  10.6 Beetles 152

  10.7 Stone vessels and small objects 155

  10.8 The symbol of the mountain 157

  10.9 Trade in metals and other raw materials 158

  10.10 About murals 164

  10.11 Architectural correlation 166

11. Textiles 175

12. First Intermediate Period and Middle Kingdom 187

  12.1 Politics and religion 187

  12.2 Sphinxes 192

  12.3 Tôd Hoard 193

  12.4 Decorative motifs 201

  12.5 Ceramics 208

  12.6 Foreigners in Egypt 211

  12.6.1 Aegean and Sinai - Arabia 215

  12.7 Fenestrated Axe in the Aegean and Egypt 225

  12.8 Comments 227

13. Concluding remarks and comments 235

NOTES 249

BIBLIOGRAPHY 346

IMAGES 443

ABBREVIATIONS 461

INDEX OF NAMES 463

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ v

Σύνοψη viii

1. Ο γεωγραφικός δυισμός της Αιγύπτου 1

2. ‘Ονομάτων επίσκεψις’ 5

3. Αγγειοπλαστική 15

  3.1 Badari και Κνωσσός της Μέσης Νεολιθικής 15

  3.2 Naqada και Κνωσσός της Πρώιμης και Τελικής Νεολιθικής 16

  3.3 Κεραμεική της Βασιλικής 20

  3.4 Μελανοστεφής κεραμεική 22

  3.5 Κύλικες και σκευομορφισμός 23

  3.6 Κεραμεική με πλαστική διακόσμηση κομβίων 26

  3.7 Κεραμεική της Αβύδου 28

  3.8 Κεραμεική με αυλακωτή επιφάνεια 31

  3.9 Μικροσκοπικά αγγεία 32

  3.10 Ανακτορική κεραμεική του κυανού του κοβαλτίου 33

  3.11 Σύνοψη 36

4. Λιθογλυπτική 39

5. Κυκλαδική Συσχέτιση 55

  5.1 Γενικά 55

  5.2 Ομοιότητα ναυτικών σκαφών και παραστάσεων 55

    5.2.1 Το σύμβολο ιχθύος επί πλοίου 56

    5.2.2 Οικισμός Στρόφιλα Άνδρου 60

    5.2.3 Οικισμός Κεφάλας Πετρά 61

    5.2.4 Διακοσμητική πλοίων 62

    5.2.5 Η πολλαπλή προεξοχή πρύμνης/πλώρης, η οριζόντια διαγράμμιση λέμβων 64

    5.2.6 Εμβλήματα επί στυλίδων 69

  5.3 Neith και Αθηνά 73

  5.4 Σχόλια 75

6. Όψεις πρώιμης Αιγαιακής ολοκληρώσεως & Αιγυπτιακή συσχέτιση 79

  6.1 Γενικά 79

  6.2 Το σπήλαιο του Ευριπίδου 79

  6.3 Το σπήλαιο της Αμνισού 82

    6.3.1 Το όνομα της Ειλειθυίας 84

  6.4 Το ιερό της Ελευσίνος 87

  6.5 Καταληκτικά σχόλια 93

7. Υαλώδη υλικά – Καινοτομία, απομίμηση, διασυνδέσεις 99

  7.1 Εφυάλωση στεατίτη 99

  7.2 Χρωστική Αιγυπτιακού κυανού 102

  7.3 Φαγεντιανή 104

8. Θρησκευτικές Ομοιότητες 109

9. Η  Ιατρική στην Αίγυπτο και το Αιγαίο 119

  10. Καλλιτεχνική έκφραση και Λοιπές Συσχετίσεις 125

  10.1 Ειδώλια 125

  10.2 Ένδυση 138

  10.3 Tehenu 140

  10.4 Σφραγίδες 142

  10.5 Θολωτοί τάφοι 150

  10.6 Κάνθαροι ή σκαραβαίοι 152

  10.7 Λίθινες σκάφες και μικροαντικείμενα 155

  10.8 Το σύμβολο του όρους 157

  10.9 Εμπόριο μετάλλων και λοιπών πρώτων υλών 158

  10.10 Ολίγα περί τοιχογραφιών 164

  10.11 Αρχιτεκτονική συσχέτιση 166

11. Κλωστοϋφαντουργία 175

12. Πρώτη Ενδιάμεση Περίοδος και Μέσο Βασίλειο 187

  12.1 Πολιτική και θρησκεία 187

  12.2 Σφίγγες 192

  12.3 Θησαυρός Tôd 193

  12.4 Διακοσμητικά θέματα 201

    12.4.1 Ταφικός εξοπλισμός του Tutankhamon 206

  12.5 Κεραμεική 208

  12.6 Ξένοι στην Αίγυπτο 211

    12.6.1 Αιγαίο και Σινά - Αραβία 215

  12.7 Ο θυριδωτός πέλεκυς στο Αιγαίο και την Αίγυπτο 225

  12.8 Σχόλια 227

13. Καταληκτικές παρατηρήσεις και σχόλια 235

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ 249

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 346

ΕΙΚΟΝΕΣ 443

ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ 461

ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ ΟΝΟΜΑΤΩΝ 463

Έντυπη μορφή: AMAZON, ASIN: 6188490154, <https://www.amazon.com/dp/6188490154>

Ηλεκτρονική μορφή *.pdf: από τον συγγραφέα 

ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΔΙΑΔΙΚΤΥΑΚΗ ΠΡΟΣΒΑΣΗ ΣΤΟΝ ΣΥΝΔΕΣΜΟ: https://archiv.ub.uni-heidelberg.de/propylaeumdok/5337/

Egyptian 

The (Re)Marriage of Penelope and Odysseus: Architecture - Gender - Philosophy by Ann Bergren

Η ΕΚ ΝΕΟΥ ΓΑΜΗΛΙΑ ΕΝΩΣΗ ΤΗΣ ΠΗΝΕΛΟΠΗΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΟΔΥΣΣΕΩΣ. ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ - ΦΥΛΟ - ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ υπό Ann Bergren[1]

Penelope and Telemachos, skyphos by the Penelope Painter. Chiusi, Museo Archeologico Nazionale 1831[4]

Στην γαμήλια (επαν-)ένωση του Οδυσσέως και της Πηνελόπης, η Οδύσσεια ξεκινά έναν διάλογο με τις δυτικές παραδόσεις της αρχιτεκτονικής, του φύλου και της φιλοσοφίας.[2b] Αν και ορίζονται εννοιολογικά από ακαδημαικές αναλύσεις θεωρηθείσες ως διαφορετικές από την μυθολογία,[3b] αυτοί οι τρεις τρόποι λειτουργούν ενεργά στον αρχαϊκό ελληνικό πολιτισμό και την σκέψη. Όπως υπήρχε η αρχιτεκτονική πριν από τον Βιτρούβιο, το φύλο πριν από τον Φρόιντ ή τον Λέβι-Στρος και η φιλοσοφία πριν από τον Πλάτωνα, έτσι και στην Οδύσσεια οι "παραθεωρητικές" μορφές αρχιτεκτονικής, του φύλου και της φιλοσοφίας αντικατοπτρίζονται η μία στην άλλη, δημιουργώντας αυτό που θα μπορούσε να ονομαστεί "Οδυσσειακή αρχιτεκτονική θεωρία."

Στην Οδύσσεια, η αρχιτεκτονική είναι η κατασκευή υλικού νοήματος, η μετατροπή της φύσεως σε υλικό, θνητό σῆμα 'σημάδι, τάφος' - το δένδρο που στηρίζει το κρεβάτι του Οδυσσέα είναι το σημάδι της ακινησίας και μοναδικής ταυτότητας και η Πηνελόπη υφαίνει ένα ύφασμα. Το φύλο είναι ένα πολιτικό παράδειγμα μιας τέτοιας αρχιτεκτονικής, στον βαθμό που κατασκευάζει τις κοινωνικές σημασίες της 'φυσικής' σεξουαλικής διαφοράς. Το Οδυσσειακό φύλο σηματοδοτεί τον κίονα ως έναν στύλο με ρίζες στην γή. Φορέας της είναι η φιλοσοφία, ο γνωρίζων νούς 'νους, ευφυΐα' κατασκευάζει και αναγνωρίζει τα σήματα 'σήματα' της αλήθειας ως μοναδική ταυτότητα.[4b] Καθένας από αυτούς τους τρεις τρόπους λειτουργεί μέσω της μήτιος (mêtis), της εργαζομένης και του έργου της 'μεταμορφωτικής νοημοσύνης' που είναι κοινά σε κάθε τέχνη.[5b] Σε ένα συνεχές αμοιβαίας παραγωγής, ο καθένας μπορεί να μιμηθεί το σχήμα του άλλου (ή να κάνει τον άλλο να μιμηθεί το σχήμα του) για να κερδίσει στο παιχνίδι του άλλου. Αλλά όπως ο Ζεύς καταπίνει τη θεά Μήτιδα για να 'κατανοήσε το κακό και το καλό μόνο προς το συμφέρον του', έτσι και η Οδυσσειακή αρχιτεκτονική θεωρία περιορίζει αυτή την ικανότητα σε έναν τελικά αβέβαιο 'κατ' οίκον περιορισμό'.

Τι σχέση έχουν η Πηνελόπη και ο Οδυσσέας με την αρχιτεκτονική; Στην δυτική παράδοση, συγκαταλέγονται στις ιδρυτικές της προσωπικότητες. Χάρις στην μήτιν τους, ο Οδυσσεύς και η Πηνελόπη γίνονται ο καθένας ένας μύθος αρχιτεκτονικού μυαλού και χεριού. Μήτις σημαίνει τόσον την επεξεργασία όσον και το έργο της 'μεταμορφωτικής νοημοσύνης'. Περιλαμβάνει τόσον την νοητική όσο και την χειρωνακτική δεξιότητα, τόσον τη γλώσσα όσον και το υλικό. {215|216} Η Μήτις εργάζεται με συνεχή αλλαγή σχήματος, μετατρέποντας την μορφή 'σχήμα' της ήττας σε εργαλείο νίκης. [6b] Οι μέθοδοί της περιλαμβάνουν τον δόλο 'κόλπο, παγίδα', το κέρδος 'σχέδιο κερδοφορίας' και την ικανότητα να αδράξεις την 'ευκαιρίa' της στιγμής. Καθένα από αυτά εκμεταλλεύεται την ουσιαστική μορφή της μήτιος, τον τρόπο 'στροφής' που δένει τα αντίθετα, εκδηλώνεται στην αναστροφή και τον κύκλο [7b] στην ύφανση, στο στρίψιμο και στο κόμπο και σε κάθε άρθρωση. Η Δέσποινα ή Κύριος της μήτιος γνωρίζει πώς να χειρίζεται 'την κυκλική αμοιβαιότητα μεταξύ αυτού που είναι δεσμευμένο και αυτού που δεσμεύει'.[8b] Ετυμολογικά, η μήτις προέρχεται από μια λεκτική ρίζα που σημαίνει «μετρώ» με την έννοια του υπολογισμού και της ακριβούς γνώσεως, έννοια που διατηρείται και στην λέξη 'μέτρηση'.[9b] Μια παραδοσιακή σύνδεση μεταξύ της μήτιος και των δεξιοτήτων του οικοδόμου φαίνεται στην μορφή της Αθηνάς, κόρης της θεάς Μήτιος, η οποία διδάσκει τους τέκτονας ἄνδρας 'οικοδόμους' να κατασκευάζουν (ποιῆσαι) περίτεχνα πολεμικά άρματα και παρθενικάς 'κόρες' να υφαίνουν (Ομηρικός Ύμνος στην Αφροδίτη 12–15),[10b] και στον μυθολογικό αρχιτέκτονα Τροφώνιο. [11b] Το ουσιαστικό μήτις είναι το αντικείμενο του ίδιου του ρήματος οικοδόμησης στη φράση μῆτιν τεκτήναιτο «χτίζω μια μέτης» (Ιλ.10.19).

Η ελληνική μυθολογία τής μήτιος δραματοποιεί την αμοιβαία κατασκευή της αρχιτεκτονικής, του φύλου και της φιλοσοφίας υπό το πρόσημο του 'ανδροκρατούμενου' γάμου. Φτιαγμένος από Έλληνες άνδρες και εκφράζοντας την άποψή τους, ο μύθος θεωρεί την μήτιν ως μια αθάνατη γυναικεία δύναμη που πρέπει να (επανα)ιδιοποιηθεί μέσω του γάμου από την πολιτική και φιλοσοφική δύναμη του άρρενος. Αφού ο σύζυγός της, ο βασιλεύς Κρόνος, καταπιεί τα προηγούμενα παιδιά της για να τα εμποδίσει να σφετεριστούν την κυριαρχία του, η Ρέα σχεδιάζει να προστατεύσει τον τελευταίο της, τον Δία. Στον Κρόνο, αυτή (ή η μητέρα της Γαία) δεν παρουσιάζει το ίδιο το μωρό, αλλά μίαν μήτιν. [12b] Εκμεταλλευόμενη τυπικώς την επιθυμία του να 'καταπιεί' άλλο ένα τέκνο, του δίνει μια πέτρα τυλιγμένη με σπάργανα (..) ρούχα.[13b] Ο Κρόνος 'καταπίνει το τέχνασμα', επιτρέποντας έτσι στον Δία να μεγαλώσει και να εκδικηθεί τον εαυτό του αναγκάζοντας τον πατέρα του να κάνει εμετό την πέτρα— την οποία ο Δίας 

'στερέωσε στη γη . . . γιά να αποτελέσει σῆμα ‘σημάδι’ και θαῦμα ‘θαύμα’ στους θνητούς' (Θεογονία 498–500).[13m] 

Όντας πλέον πολιτικό μνημείο, η πέτρα υποδηλώνει το καθεστώς του Διός ως απορροφήσαντος την μήτιν, ακινητοποιημένο (όπως ο ριζωμένος στύλος του κρεβατιού του Οδυσσέα) στο έδαφος.[14b] Για να διατηρήσει αυτήν την εξωτερική, πολιτική προσήλωση, ο Δίας την ταιριάζει με μια εσωτερική, εγχώρια 'ενσωμάτωση' της μήτιoς στον γάμο του και την τελική 'κατάποση' της ίδιας της θεάς Μήτιος (Θεογονία 886–900).[14m]

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

[1]. Bergren 1993.
[4]. Bergren 1993, p. 7: Attic skyphos by the Penelope painter showing a 'mourning' Penelope before the loom with a handsome youth, customarily identified as her son Telemachus. Could he rather be Odysseus as beautyfied by Athena with a similarly beautyfied and anachronistically youthful Penelope before the test of the (re)marriage bed?

[13m]. <https://www.greek-language.gr/digitalResources/ancient_greek/library/browse.html?text_id=2&page=10>

πρῶτον δ᾽ ἐξήμησε λίθον, πύματον καταπίνων·
τὸν μὲν Ζεὺς στήριξε κατὰ χθονὸς εὐρυοδείης
Πυθοῖ ἐν ἠγαθέῃ, γυάλοις ὕπο Παρνησσοῖο,
500σῆμ᾽ ἔμεν ἐξοπίσω, θαῦμα θνητοῖσι βροτοῖσι.

ήτοι (καά Γκιργκένη):

Αυτόν ο Δίας τον έστησε πάνω στη γη με τους πλατιούς τους δρόμους

στην ιερότατη Πυθώ, μέσα στις κοιλάδες του Παρνασσού,

500για να ᾽ναι σημάδι στο εξής, θαύμα για τους θνητούς ανθρώπους.

Και τα αδέλφια του πατέρα του τα έλυσε απ᾽ τα ολέθρια δεσμά τους,

τους γιους του Ουρανού, που ο πατέρας τους τους έδεσε από την αφροσύνη του.

[14m]. <https://www.greek-language.gr/digitalResources/ancient_greek/library/browse.html?text_id=2&page=18>

Κι ο Δίας, των θεών ο βασιλιάς, πήρε τη Μήτιδα για πρώτη του γυναίκα,

που πιο πολλά γνωρίζει απ᾽ όλους τους θεούς και τους θνητούς ανθρώπους.

Μα όταν πια τη θεά Αθηνά, την αστραπόματη, έμελλε

εκείνη να γεννήσει, τότε με δόλο το νου της ο Δίας τον ξεγέλασε

890και με χαριτωμένα λόγια στην κοιλιά του την κατάπιε,

με συμβουλές της Γης και του Ουρανού που ᾽ναι γεμάτος άστρα.

Γιατί έτσι τον συμβουλέψανε, για να μην πάρει άλλος κανείς

απ᾽ τους αιώνιους θεούς στη θέση του Δία τη βασιλική εξουσία.

Γιατί απ᾽ αυτήν ήταν μοίρα να γίνουνε παιδιά υπέρτερα στο νου απ᾽ όλους.

Πρώτα μια κόρη θα γεννούσε, την αστραπόματη την Τριτογένεια,

που θα ᾽χε ορμή και φρόνιμη βουλή ίσα με τον πατέρα της,

μα έπειτα έμελλε να γεννήσει γιο που θα γινόταν βασιλιάς

θεών κι ανθρώπων και θα ᾽χε καρδιά υπερδύναμη.

Μα πιο μπροστά ο Δίας στην κοιλιά του την κατάπιε,

900για να στοχάζεται μαζί του η θεά το καλό και το κακό.

Ο γάμος του Διός και της Μήτιος είναι ένας 'αρχιτεκτονικός διαγωνισμός' με έπαθλο την ενσωμάτωσή της.[15] Στον μύθο, ο τελικός νικητής δεν αμφισβητείται ποτέ. Στον αγώνα τους για την είσοδο - διείσδυση στο σώμα της, αν και η Μήτις 'μεταμορφώθηκε σε πολλές μορφές για να αποφύγει να ενωθεί μαζί του', [16] ο Δίας 'αναμιγνύεται' μ' αυτήν μέσω σεξουαλικής επαφής (το όργανό του, όπως φαίνεται, είναι η ίδια ἀνάγκη 'δύναμη {216|217} της ανάγκης' που θα αναγκάσει τις γυναίκες στην Οδύσσεια). Στην συνέχεια διαγωνίζονται στην δημιουργία σώματος, ταιριάζοντας τις αντίστοιχες ικανότητές τους για υλική και λεκτική μεταμόρφωση. Η Μέτις μένει έγκυος και μια προφητεία αποκαλύπτει ότι θα γεννήσει ένα παιδί που θα σφετεριστεί την εξουσία του πατέρα του. Για να δέσει τη θεά μέσα του και έτσι να αντιστρέψει τη δύναμη της εγκυμοσύνης, ο Δίας 'παραπλανεί την εξυπνάδα της με ένα τέχνασμα πονηρών λέξεων' και την καταπίνει, 'ώστε η θεά να επινοήσει το κακό και το καλό μόνο προς το συμφέρον του' και μπορεί να δώσει γέννηση του ίδιου του παιδιού από το ίδιο του το κεφάλι. Η απόδειξη της νίκης του είναι η θεά Αθηνά, ερωμένη του Μήτη όπως την κατάπιε ο Δίας, που προεδρεύει στην εκ νέου γαμήλια ένωση της Πηνελόπης και του Οδυσσέως.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

https://www.jstor.org/stable/3171212

https://chs.harvard.edu/chapter/weaving-in-architecture-the-truth-of-building-8-the-remarriage-of-penelope-and-odysseus/

Bergren, A. 1993. "The (Re)Marriage of Penelope and Odysseus Architecture Gender Philosophy," Assemblage 21, pp. 6-23.

https://www.ascsa.edu.gr/uploads/media/hesperia/40205750.pdf
Bundrick, S. D. 2008. "The Fabric of the City. Imaging Textile Production in Classical Athens," Hesperia 77, pp. 283-334.

ANCIENT SCALE ARMORS: EGYPT - NEAR EAST - GREECE - PONTUS - CYPRUS - CHINA ..

ΑΡΧΑΙΕΣ ΠΑΝΟΠΛΙΕΣ: ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΑ ΕΥΡΗΜΑΤΑ .. 

Δερμάτινη πανοπλία ευρεθείσα στον τάφο Yanghai IIM127:11, χρονολογηθείσα την περίοδο 786–543 π.Χ.[1]

Πριν από περίπου 2.700 χρόνια στην περιοχή Yanghai - Turfan (Xinjiang) η οποία σήμερα ανήκει στην ΒΔ Κίνα θάφτηκε άνδρας φέρων πανοπλία που ήταν φτιαγμένη από 5.444 δερμάτινα στοιχεία - φολίδες (πέταλα), ένα στρατιωτικό προστατευτικό ένδυμα τόσον περίτεχνα κατασκευασμένο, που το σχέδιό του μοιάζει με τις αλληλοκαλυπτόμενες φολίδες ενός ψαριού, διαπιστώνει μια νέα μελέτη. "Πρόκειται για ένα ελαφρύ, εξαιρετικά αποτελεσματικό αμυντικό ένδυμα ενός μεγέθους για όλους τους στρατιώτες ενός στρατού", δήλωσε ο επικεφαλής της μελέτης Wertmann, ερευνητής στο Ινστιτούτο Ασιατικών και Ανατολικών Σπουδών του Πανεπιστημίου της Ζυρίχης.[2] 

Χάρτης εμφαίνων θέσεις ενδιαφέροντος

Οι παλαιώτερες τέτοιες πανοπλίες αποδίδονται από τους μελετητές στην Μεσοποταμία, Ιράν, Urartu, Ανατολία,[2a] Αίγυπτο κ.α. χρονολογούνται δε περι τα μέσα της δευτέρας χιλιετίας π.Χ. και μετά.[3] Απεικονίσεις, όμως τέτοιων πανοπλιών παρέχονται από κεραμεικό θραύσμα της Ανατολίας απεικονίζον πιθανώς Αιγαίο πολεμιστή,[4] αλλά και σε τοιχογραφίες του τάφου του Kenamun (Αίγυπτος, 1436-1411 π.Χ.),[5] και του Ramesses III (1198-1167 π.Χ.). Στο Μητροπολιτικό Μουσείο Νέας Υόρκης φυλάσσεται άλλη με ασαφή χώρο ευρέσεως, αποδιδόμενη στον πολιτιστικό κύκλο Subeixi ή στους Σκύθες της περιόδου 8ου–3ο αι. π.Χ.[6] 

Θραύσμα της Ανατολίας απεικονίζον πιθανώς Αιγαίο πολεμιστή

Φολιδωτές πανοπλίες παριστώμενες σε τοιχογραφίες του τάφου του Kenamon, 1436-1411 π.Χ.[7]

Πολεμιστής με πανοπλία από το Ρυτόν του Θερισμού (Αγία Τριάδα)[8]

Πανοπλία άρματος του Tutankhamun's (~ 1325 π.Χ., Griffith Institute)

Στην Ελλάδα έχουμε παραστάσεις του λεγομένου λινοθώρακα από το 500 π.Χ., όμως από την Εποχή του Χαλκού χρονολογείται σχετικό εύρημα από την Κύπρο. Τέλος από τις Μυκήνες, την Τίρυνθα και την Πύλο προέρχονται ορειχάλκινά στοιχεία - ελάσματα πιθανώς τέτοιου είδους πανοπλίας (της Εποχής του Χαλκού).[9] Στην θέση Πύλα - Κοκκινόκρεμος Κύπρου έχει επίσης ανασκαφεί στοιχείο προερχόμενο από πανοπλία αυτού του είδους. 

Ο Αχιλλεύς θεραπεύει τον Πάτροκλο, αφού έμαθε τις τέχνες της ιατρικής από τον δάσκαλό του, Χείρωνα. Και οι δύο άνδρες πιστεύεται ότι φορούσαν λινοθώρακες (500 π.Χ.).[10]

Ανάλογο εύρημα αναφέρεται μεταξύ των λειψάνων του Μυκηναϊκού ενδιαφέροντος ναυαγίου της Αντιφέλλου (Uluburun),[11] ενώ σχετικό εύρημα έχει ανασκαφεί και στον νομαδικό τύμβο 3 του Kelermes (Πόντος) του 650 π.Χ.[12] Σημειώνεται ότι από από τις Ποντικές θέσεις ήδη από τον έβδομο αι. π.Χ. εκλείπουν τα ευρήματα της Εγγύς Ανατολής, την θέση τους δε παίρνουν τεχνουργήματα Ελληνικά (Encyclopaedia Iranica, s.v. Scythians). Τέλος την ίδια πανοπλία φέρουν Μυκηναίοι πολεμούντες στο πλευρό Αιγυπτίων, όπως απεικονίζει ο πάπυρος ΕΑ 74100 της περιόδου Amarna![13] 

Μυκηναϊκή πανοπλία από τα Δενδρά & Κράνος από οδόντες αγριοχοίρου

Αργυρός καθρέφτης, τύμβος 4/S του Kelermes, 7ος αι. π.Χ. [14]

Σχετικά με την ανωτέρω αναφερθείσα νεκρόπολη Kelermes σημειώνουμε ότι πέντε τύμβοι της ανασκάφηκαν το 1903-4, εκ των οποίων οι τρείς πρώτοι παρανόμως από τον Γερμανό μηχανικό Schulz (VS, 3/S, 4/S), οι δε άλλοι δύο από τον Nikolai Ivanovich Veselovskii της Αυτοκρατορικής Αρχαιολογικής Επιτροπής (1/V, 2/ V).[15] Οι τρείς τύμβοι που ανεσκάφησαν από τον Schulz, οι μόνοι μή συληθέντες, παρήγαγαν μια πλούσια σειρά λειτουργικών τεχνουργημάτων σε ευρασιατικά σχήματα καθώς και αντικείμενα κύρους που συνδυάζουν ευρασιατικούς τύπους αντικειμένων με συμβάσεις εικονικής αναπαραστάσεως της Εγγύς Ανατολής και της Ελλάδας. Δίπλα στον εξοπλισμό ιπποσκευής και ειδικώς τα οστέινα ψάλια σε χαρακτηριστικά ευρασιατικά ζωόμορφα σχήματα, οι τάφοι έδιναν για παράδειγμα ένα ασημένιο ρυτό με παράσταση της Μέδουσας, του κενταύρου Χείρωνος, του Ηρακλέους και τού λέοντος της Νεμέας. Από εκεί προέρχεται και αργυρός καθρέπτης Σιβηρικού σχήματος (στρογγυλός, με κεντρικούς ήλους για λαβή) με κάλυμμα ηλέκτρου που δείχνει μια Πότνια Θηρών (ή Κυβέλη), σφίγγες, Αριμασπείς και γρύπες. Συνιστώντας έναν κρίσιμο σύνδεσμο μεταξύ της ευρασιατικής και της μεσογειακής αρχαιολογίας, οι παραστάσεις του καθρέπτη έχουν καταστεί χαρακτηριστικά και επώνυμα για το λεγόμενο στάδιο 'Kelermes' στην περιοδοποίηση του Σκυθικού υλικού πολιτισμού. Το ότι τα λείψανα από το Kelermes σηματοδοτούν την παρουσία ιππέων πολεμιστών με μακρινές προσωπικές διασυνδέσεις φαίνεται αρκετά βέβαιο. Ο πολεμικός χαρακτήρας τους υποδεικνύεται από τις πανοπλίες από τις ταφές, όπως αυτή από τον τύμβο 1/S, που είναι φολιδωτή με ορειχάλκινα ελάσματα, ένα κράνος, ένας χρυσός πάνθηρα (πιθανώς προερχόμενος από ασπίδα), αιχμές βέλους, μια ράβδο και δύο ακινάκες, έναν με κυνηγητό χρυσό θηκάρι που δείχνει φτερωτά τέρατα και το διακοσμητικό θέμα του Δένδρου της Ζωής που προσεγγίζονται από πνεύμα. 

Διάδημα από τον τύμβο 3 του Kelermes[16]

Λεπτομέρεια: ο γρύπας του διαδήματος[16a]

Οι τύμβοι παρήγαγαν επίσης τα υπολείμματα από δεκαέξι (2/V) έως είκοσι τέσσερα (1/V) άλογα με ή χωρίς τον εξοπλισμό ιπποσκευής. Τα ζώα ήταν δεμένα σε στύλους για το τελετουργικό της ταφής και θυσιάστηκαν σε δύο ίσες ομάδες μέσα στον κεντρικό ταφικό λάκκο και σε μια επικλινή πλατφόρμα κομμένη σε μια από τις πλευρές του λάκκου. Μερικά από τα άλογα είχαν τακτοποιηθεί ιεραρχικά, ανάλογα με τον πλούτο του εξοπλισμού τους. Η επανεξέταση του χώρου την δεκαετία του 1980, που διεξήχθη από τους Lyudmilla Galanina και Andrei Alekseey, προσέφερε περαιτέρω πληροφορίες για το τελετουργικό ταφής. Τα ερείπια από τους πέντε τύμβους μαρτυρούν σχετικά συνεπείς πρακτικές ταφής, με χωμάτινες αναχώματα ύψους 4 έως 7 μέτρων, το καθένα που καλύπτει ένα τετράγωνο λάκκο επενδεδυμένο με ξύλα, βάθους 2 έως 2,4 μέτρα και επιφάνεια από 40 έως 100 τετραγωνικά μέτρα.

Έλασμα πανοπλίας από την Πύλα Κύπρου & από την Σαλαμίνα[17]

Scale from Armor, New Kingdom, ca. 1390–1352 B.C.[17a]

Προσθέτουμε επίσης σχετικώς την ανεύρεση ορειχάλκινου στοιχείου πανοπλίας στην θέση Κανάκια Σαλαμίνος, η οποία θεωρείται ως η πόλις όπου βασίλευσε ο Τελαμώνιος Αίας.[18] Σύμφωνα με τον ανασκαφέα Λώλο τα σημαντικότερα φορητά αντικείμενα που βρέθηκαν στην ανασκαφή έχουν κυπριακή ή ανατολική προέλευση και επαληθεύουν τις διεθνείς σχέσεις του κέντρου. Μεταξύ αυτών θραύσμα πλινθώματος χαλκού προελεύσεως από την Κύπρο και χάλκινο στοιχείο - έλασμα από φολιδωτή πανοπλία 'ανατολικού τύπου', μοναδική και σφραγισμένη από την αιγυπτιακή σφραγίδα - δέλτο του Ραμσή Β' (βλ. εικόνα), ενδεχομένως σύμβολο, ενθύμιο ή λάφυρο (στην κατοχή Σαλαμίνιου μισθοφόρου;). Αυτό το έκθεμα είναι πολύ σημαντικό για την έκταση της δυνάμεως του Μυκηναϊκού Ανακτόρου στην Σαλαμίνα, αλλά και για την ιστορία της ανατολικής Μεσογείου κατά τον 13ο αιώνα.[19] 

Θώραξ 'Αγαμέμνονος' (Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο Αθηνών 626)[20]

Συμπερασματικά η εμφάνιση της φολιδωτής δερμάτινης ή και ορειχάλκινης πανοπλίας στον Αιγαιακό χώρο φαίνεται να λαμβάνει χώραν περί τα μέσα της δευτέρας χιλιετίας π.Χ., σύγχρονα με ότι συνέβαινε στην ευρύτερη Ανατολική Μεσόγειο, οι δε Μυκηναίοι - άν όχι και οι Μινωίτες[21] - φαίνονται εξοικειωμένοι με αυτού του είδους τον στρατιωτικό εξοπλισμό.[22] Η διάχυση της σχετικής πολεμικής τεχνολογίας στους νομάδες της περιοχής της Μαύρης θάλασσας, ευρισκομένους σε επαφή με τον εκεί Ελληνικό πολιτισμό, είχε ως αποτέλεσμα την εμφάνισή της σε απομακρυσμένα μέρη, ως την Xinjiang.

Θραύσμα ορειχάλκινου και σιδηρού πολεμικού θώρακος από την ανασκαφή στο Γόρδιον (6 αι. π.Χ, εργασίες 2019)[23]

Τοιχογραφία απεικονίζουσα Μακεδόνα στρατιώτη (θωρακίτη) φέροντα αλυσσοειδή πανοπλία και ασπίδα - θυρεό[24]

Τελετουργική πανοπλία από δέρμα κροκοδείλου (Manfalut, Egypt. London, British Museum, EA 5473)[25]

Πολιτιστικό αφιέρωμα από την Αυλή 13 - Barikot: μέρος μιας ελασματοποιημένης πανοπλίας [26]. Περίοδος VIII, Φάση Α. Φωτογραφία: Aurangzeb.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

[1]. Wertmann et al. 2006, fig. 6. Πανοπλία από δερμάτινα στοιχεία του Yanghai (τάφος IIM127:11): κύρια θραύσματα στο εσωτερικό, άποψη της επενδύσεως. Εμπρόσθιο κάλυμμα A-1 με υπολείμματα προσαρτημένων πλαϊνών πλαισίων, άκρο A-2 του κατάλληλου αριστερού πλαϊνού πλαισίου, A-3, A-4 πτερύγια ώμων. B – διάγραμμα των πολλών τμημάτων της επενδύσεως (L): L1-κύριο εμπρόσθιο κομμάτι, L2, L3-δύο τριγωνικές προσθήκες στο μέρος του στήθους, L4, L5-δύο τραπεζοειδείς προσθήκες στο τμήμα ισχίου-μηρού, L6-κατάλληλη αριστερή πλευρά τμήματος (συμπεριλαμβανομένου του τελικού τεμαχίου), L7-κατάλληλο δεξί πλαϊνό πλαίσιο, L8, L9-πτερύγια ώμου.

[2]. Wertmann et al. 2006. Νεώτερα δερμάτινα στοιχεία Κινεζικής πανοπλίας της περιόδου Tang φυλάσσονται στο Βρετανικό Μουσείο (BM Reg. nr. MAS.526).

[2a]. Η Aslihan Yener αναφέρει την ανασκαφή στοιχείων πανοπλίας από την Hattusa αλλά και από το Tayinat (Aslihan Yener 1995).

[3]. Dezso 2002, p. 196, nn. 5-13; Lorenz and Schrakamp 2011, fig. 2: 1.

[4]. Dezso 2002, p. 199, n. 25; Lorenz and Schrakamp 2011, fig. 2: 1. Κατά τον Dezso ο πολεμιστής φέρει φολιδωτή πανοπλία. Η Mödlinger (Mödlinger 2017, p. 171-217, fig. 3.2, tsable 3.2, 3.3) μας παραδίδει τα σχετικά ευρήματα πανοπλιών της Εποχής του Χαλκού καθώς και παραστάσεών τους.

[5]. Russell Robinson, 2013.

[6]. Φολιδωτή πανοπλία 8ου–3ου αι. π.Χ., Subeixi ή Scythian, MET 2000.66a–c.

[7]. Russell Robinson 2013.

[8]. Bosanquet and Tod 1902. https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Schnittervase_Relief_16-9_01.jpg. Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου, Αθήνα, χ.χ., 130 (1550-1500 π.Χ.).

[9]. Salimbeti 2022. Σε κεραμεικό θραύσμα από την Τίρυνθα της ΥΕ ΙΙΙc συναντούμε μια πιθανή αναπαράσταση πανοπλίας. Φυσικά, λόγω του υψηλού στυλιζαρίσματος της εικόνας, η υπόθεση της φολιδωτής πανοπλίας μπορεί να βασιστεί μόνον στο σχέδιο σταυρού αυτού του ρούχου που ήταν διαφορετικό από τα άλλα που αντιπροσωπεύονταν στον ίδιο κρατήρα. 

[10]. Και οι δύο άνδρες πιστεύεται ότι φορούν λινοθώρακες. Αττική ερυθρόμορφη κύλιξ, υπογραφόμενη από τον Σωσία (500 π.Χ.), wikipedia, s.v. linothorax.

[11]. Salimbeti 2022.

[12]. Wertmann 2021, p. 2, fig. 1. Andreeva. 2018, fig. 2.47; Meyer 2013, p. 100. 

[13]. Κονιδάρης 2019, p. 241, n. 907; D’Amato and Salimbeti 2015, pp. 29-30.

[14]. Andreeva. 2018, fig. 2.47; Meyer 2013, p. 100; Lymer 2018, p. 14, n. 30. Αργυρός καθρέφτης, τύμβος 4/S του Kelermes, 7ος αι. π.Χ. Τμήματα που δείχνουν εναλλάξ αρπακτικά, είτε σε εραλδικά ζεύγη είτε με θήραμα, και υπερφυσικά πλάσματα γνωστά από την ελληνική μυθολογία, κυρίως μια Πότνια Θηρών, ένα ζεύγος Αριμασπών με έναν γρύπα και δύο ζεύγη σφίγγες. Γιά την πιθανή Ελληνικότητα του καθρέπτου βλ. Lang (Lang 2012, fig. 19.06: 4, p. 289). Γιά τον καθρέφτη η Lerner αναφέρει: "Ο γνωστός αργυρός καθρέπτης επίσης από τις Κελερμές, διαθέτει την πλάτη του δευτερευόντως καλυμμένη με φύλλα χρυσού διακοσμημένα σε Ανατολικό Ελληνικό ύφος των μέσων του 6ου αι." (Lerner 1996, p. 40).

[15]. Meyer 2013, p. 100. 

[16]. Petya Andreeva 2018, pp. 123-124, fig. 2.42. Το διάδημα, φυλασσόμενο στο Hermitaz, θεωρείται έργο Ελλήνων της Ιωνίας, παρουσιάζει δε αναλογίες με τεκμήρια από το Shenmu και Aluchaideng.

[16a]. Nebelsick, L. D 2024, fig. 6. 3

[17]. Salimbeti 2022; Λώλος και Μαραμπέα 2014-15. 

[17a]. MMA 11.215.452b (https://www.metmuseum.org/art/collection/search/577187?fbclid=IwY2xjawLz4tlleHRuA2FlbQIxMABicmlkETBKa25vZzRidWR2Zzg3emxlAR5KuYRwsre8SET1kelUFu6lmWTcr5v1xQKTTFlnVlcwQ3yhQtDzrvS9fp5xNw_aem_slPvFvFSeNlVxmcpabUgEw). Από την περιγραφή του τεχνουργήματος στο MMA (μεταφρασμένη):

Αν και στην Αίγυπτο έχουν βρεθεί χάλκινες και σιδερένιες φολίδες, η θωράκιση σώματος - μια ξένη εισαγωγή - πιθανότατα δεν φοριόταν συνήθως εκεί. Δύο σύνολα πανοπλιών εμφανίζονται σε μια σκηνή παρουσιάσεως στον τάφο του Kenamun στις Θήβες, και ένας θώρακας από δερμάτινες ζυγαριές βρέθηκε στον τάφο του Tutankhamun. Οι δέκα ζυγαριές (11.215.452a-j) ανασκάφηκαν από το παλάτι του Amenhotep ΙΙΙ, αλλά η θέση τους, ενσωματωμένη σε έναν περίβολο, δεν μας επιτρέπει να προβούμε σε εικασίες για το ποιος μπορεί να τις φορούσε. Οι φολίδες θα ήταν ραμμένες σε ένα λινό ή δερμάτινο υπόστρωμα. Αν και ποικίλλουν, μπορεί να αποτελούσαν την ίδια πανοπλία.

[18]. Λώλος και Μαραμπέα 2014-15

[19]. D’Amato and Salimbeti 2015, pp. 29-30.

[20]. Milan 2014, pp. 96-97, n. 422; Mylonas 1966, p. 92. Δύο χρυσές θωρακικές πλάκες με ανάγλυφη διακόσμηση, που βρέθηκαν στον τάφο V του Κύκλου Α των Μυκηνών ερμηνεύτηκαν ως διακοσμητικά πανοπλίας, κατασκευασμένης από φθαρτό υλικό.

[21]. Bosanquet and Tod 1902. Σε τάφο στα Καλύβια (Φαιστός) της ΥΜ IIIa ευρέθηκαν ελάσματα με οπές τα οποία εκτιμήθηκε ότι απετέλουν στοιχεία πανοπλίας (Milan 2014, pp. 96-97, n. 428; Hood and de Jong 1952, p. 260). Άλλωστε και ο Όμηρος ομιλεί γιά μίτρα:  Il.4.137, 187,216, 5.857.

[22]. Bakas 2016, p. 12, n. 31.

[23]. Berger 2020.

[24]. livious, s.v. Sidon, Funerary stele of Salmamodes (Αρχαιολογικό Μουσείο Κων/λεως), σύμφωνα με τον τίτλο στην Ελληνική της στήλης!

[25]. British Museum Reg. nr 1846,0501.9, 3/4 αι. μ.Χ.

[26]. Olivieri 2016, fig. 22. Περίοδος VIII, Φάση Α, 3ος αι. μ.Χ. Φωτογραφία: Aurangzeb.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1040618221005553

Wertmann, P., Dongliang Xu, I. Elkina, R. Vogel, Ma'eryamu Yibulayinmu, P. E. Tarasov, D. J. La Rocca, Mayke Wagner. 2021. "No borders for innovations: A ca. 2700-year-old Assyrian-style leather scale armour in Northwest China," Quaternary International, https://doi.org/10.1016/j.quaint.2021.11.014, pp. 1-17.

https://www.scribd.com/book/271592219/Oriental-Armour

Russell Robinson, H. 2013. Oriental Armour, New York.

http://www.salimbeti.com/micenei/armour1.htm

Salimbeti, A. The Greek Age of Bronze - Scale Armour, <http://www.salimbeti.com/micenei/armour1.htm> (15 Jan. 2022).

D’Amato, R., A. Salimbeti. 2015. Sea Peoples of the Bronze Age Mediterranean c.1400 BC–1000 BC, Bloomsbury USA. 

https://olympias.lib.uoi.gr/jspui/bitstream/123456789/30801/1/%ce%9d%ce%b5%cf%8e%cf%84%ce%b5%cf%81%ce%b1%20%ce%b4%ce%b5%ce%b4%ce%bf%ce%bc%ce%ad%ce%bd%ce%b1%20%ce%b1%cf%80%cf%8c%20%cf%84%ce%b7%ce%bd%20%ce%b1%ce%bd%ce%b1%cf%83%ce%ba%ce%b1%cf%86%ce%ae%20%cf%84%ce%bf%cf%85%20%ce%a0%ce%b1%ce%bd%ce%b5%cf%80%ce%b9%cf%83%cf%84%ce%b7%ce%bc%ce%af%ce%bf%cf%85%20%ce%99%cf%89%ce%b1%ce%bd%ce%bd%ce%af%ce%bd%cf%89%ce%bd%20%cf%83%cf%84%ce%b7%ce%bd%20%cf%80%ce%b5%cf%81%ce%b9%ce%bf%cf%87%ce%ae%20%cf%84%ce%b7%cf%82%20%cf%80%cf%81%cf%89%cf%84%ce%b5%cf%8d%ce%bf%cf%85%cf%83%ce%b1%cf%82%20%cf%84%ce%bf%cf%85%20%ce%9c%cf%85%ce%ba%ce%b7%ce%bd%ce%b1%cf%8a%ce%ba%ce%bf%cf%8d%20%ce%b2%ce%b1%cf%83%ce%b9%ce%bb%ce%b5%ce%af%ce%bf%cf%85%20%cf%84%ce%b7%cf%82%20%ce%a3%ce%b1%ce%bb%ce%b1%ce%bc%ce%af%ce%bd%ce%bf%cf%82.pdf

Λώλος, Γ., και Χ. Μαραμπέα. 2014-15. "Νεώτερα δεδομένα από την ανασκαφή του Παν. Ιωαννίνων στην περιοχή της πρωτεύουσας του Μυκηναϊκού βασιλείου της Σαλαμίνος," Δωδώνη (Ιστορία-Αρχαιολογία) τ. ΜΓ΄- ΜΔ΄ (2014-2015), σελ. 433-465.

https://books.google.gr/books?id=884TAgAAQBAJ&pg=PA100&lpg=PA100&dq=Kelermes+3+scale+armour&source=bl&ots=G06kgYWD6j&sig=ACfU3U2ZcS7Mu5CyWq47UZleOb1zLvqXgQ&hl=el&sa=X&ved=2ahUKEwiEoeWkqK_1AhW_hP0HHdtEBuQQ6AF6BAgXEAM#v=onepage&q=Kelermes%203%20scale%20armour&f=false

Meyer, C. 2013. Greco-Scythian Art and the Birth of Eurasia: From Classical Antiquity to Russian Modernity, Oxford.

https://repository.upenn.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=4749&context=edissertations

Petya Andreeva. 2018. “Fantastic Beasts Of The Eurasian Steppes: Toward A Revisionist Approach To Animal-Style Art” (diss. Univ. of Pennsylvania).

D’Amato, R., A. Salimbeti. 2015. Sea Peoples of the Bronze Age Mediterranean c.1400 BC–1000 BC, Bloomsbury USA. 

Galina N. Vol'naia. 2015. "Bird's Head Chapes from the Early Iron Age of the Central Caucasus and Their Analogues in the Scythian-Siberian Animal Style," Anthropology & Archeology of Eurasia 54(2), pp. 47-64.

DOI: 10.1080/10611959.2015.1114852

https://www.academia.edu/19309982/_Scale_Armour_of_the_2nd_Millennium_B_C_in_B%C3%A1cs_T_A_ed_A_Tribute_to_Excellence_Studies_Offered_in_Honor_of_Ern%C5%91_Ga%C3%A1l_Ulrich_Luft_L%C3%A1szl%C3%B3_T%C3%B6r%C3%B6k_Studia_Egyptiaca_XVII_Budapest_2002_195_216

Dezso, T. 2002. "Scale Armour of the 2nd Millennium B.C," in A Tribute to Excellence. Studies Offered in Honor of Ernő Gaál, Ulrich Luft, László Török, (Studia Egyptiaca XVII), ed. T. A., Budapest, 195-216.

Κονιδάρης, Δ. 2019. Ο Πρώιμος Αιγυπτιακός Πολιτισμός και οι Αλληλεπιδράσεις με το Αιγαίο, Αθήναι.

https://wildfiregames.com/forum/applications/core/interface/file/attachment.php?id=7910

Lorenz, J., and I. Schrakamp. 2011. "Hittite Military and Warfare," in Insights into Hittite History and Archaeology (Colloquia Antiqua 2), ed. H.  Genz and D. P. Mielke, Leuven – Paris – Walpole, p.p. 125-152.

Bosanquet, R. C., and M. N. Tod. 1902. "Archaeology in Greece, 1901-1902." Journal of Hellenic Studies 22, pp. 378-94.

https://www.academia.edu/27466913/Composite_bows_in_Minoan_and_Mycenaean_warfare

Bakas, S. 2016. "Composite bows in Minoan and Mycenaean warfare," in Sympozjum Egejskie. Proceedings of The 2nd Students’ Conference in Aegean Archaeology: Methods – Researches – Perspective, Institute of Archaeology, University of Warsaw, ed. P. Militello – K. Żebrowska, Catania, pp. 9-16.

http://czasopisma.ltn.lodz.pl/.../article/view/1615/1466

Skupniewicz, P. N. 2021. "Notes on the Combat Scene on Tang-e Sarvak III Rock Relief," Acta Archaeologica Lodziensia 67, pp. 117-145.

https://www.academia.edu/45142582/Evolution_of_hellenistic_period_iron_armor_%D0%AD%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8E%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B7%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D0%B4%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B5%D1%85%D0%B0_%D0%B2_%D1%8D%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC_%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B5

Evolution of hellenistic period iron armor Эволюция железного доспеха в эллинистическом мире

Dedyulkin, A. 2021, Дедюлькин А.В. Эволюция железного доспеха в эллинистическом мире // Историческое оружие в музейных и частных собраниях. Вып. 2. М., 2021. С. 14-39.

http://dspace.unive.it/bitstream/handle/10579/4804/810554-1157774.pdf?sequence=2

Milan, Τ. 2014. “L’Iconografia delle Armi nell’ Età del Bronzo Egea” (diss. Univ. Ca’ Foscari, Venezia).

Berger, M. 2020. "Ancient Armor, A Mysterious Royal Tomb, and a Pair of Massive Stone Gates at Gordion," ORDION, <https://omnia.sas.upenn.edu/story/ancient-armor-mysterious-royal-tomb-and-pair-massive-stone-gates-gordion?fbclid=IwAR3J-rmtu-j4DGTSV6MG2zjPXHbVXQ_-coPOstCgbjvtmS7cRA8pIGHvO3Q> (30 January 2022).

 

https://www.jstor.org/stable/30096896

Hood,  M. S. F., and P. de Jong. 1952. "Late Minoan Warrior-Graves from Ayios Ioannis and the New Hospital Site at Knossos," The Annual of the British School at Athens 47, pp. 243-277.

https://archive.org/details/mycenaemycenaean0000mylo/page/92/mode/2up?view=theater

Mylonas G. E. 1966. Mycenae and the Mycenaean Age, Princeton.

https://verlag.oeaw.ac.at/protecting-the-body-war-and-combat

Mödlinger, M. 2017. Protecting the Body in War and Combat. Metal Body Armour in Bronze Age Europe (OREA - Oriental and European Archaeology 6).

https://www.academia.edu/2652034/Urartu_und_die_Nomaden_Zur_Adaption_altorientalischer_Motive_im_reiternomadischen_Kunsthandwerk_des_7_5_Jahrh_v_Chr

Lang, A. 2012. "Urartu und die Nomaden – zur Adaption Altorientalischer Motive im Reiternomadischen Kunsthandwerk des 7.-5. Jh. v. Chr. In Eurasien," in BIAINILI-URARTU. The Proceedings of the Symposium held in Munich, ed. S. Kroll, C. Gruber, U. Hellwag, M. Roaf & P. Zimansky, Peeters, pp. 281-293.

https://oi.uchicago.edu/research/projects/swords-armor-and-figurines-0

Aslihan Yener, K. 1995. "Swords, Armor, and Figurines," Biblical Archaeologist 58 (2).

https://ur.booksc.me/book/67427623/44f101

Olivieri, L. M. 2016. "The Last Phases at Barikot: Urban Cults and Sacred Architecture. Data from the Spring 2013 Excavation Campaign in Swat," Journal of Inner Asian Art and Archaeology 7, pp. 7-30.

DOI: 10.1484/J.JIAAA.4.2017002

Ancient Greek Armors, Aristion’s Linothorax, 5th century B.C. <https://www.hellenicarmors.gr/en/armor/luxury-linothorax-heavy-type/>

https://www.academia.edu/100629686/Notes_on_the_Combat_Scene_on_Tang_e_Sarvak_III_rock_relief?auto=download&email_work_card=download-paper

Skupniewicz, P. N.  2021. "Notes on the Combat Scene on Tang-E Sarvak III Rock Relief," Acta Archaeologica Lodziensia 67, pp. 117-145.

https://books.google.gr/books?id=7NJq0AEACAAJ&printsec=frontcover&hl=el#v=onepage&q&f=false

https://www.bloomsbury.com/uk/helmets-and-body-armour-in-new-kingdom-egypt-9781350323513/

Pollastrini, A. M. . Helmets and Body Armour in New Kingdom Egypt, Bloomsbury. 

https://www.academia.edu/2542424/Horizontal_Handled_Mirrors_East_and_West?auto=download&email_work_card=download-paper
Lerner, J. A. 1996. "Horizontal-Handled Mirrors: East and West," Metropolitan Museum Journal 31, pp. 11-40.

https://www.mdpi.com/2076-0752/13/2/57?fbclid=IwY2xjawFwYoVleHRuA2FlbQIxMAABHa5VC8zqMKB9Q4d9vn6o91irXynGiRhTgqMyRdYUAhb1j4TUTLZ-9u2rMg_aem_rx0cLulD-tkW0k7Gpd0r_w

Nebelsick, L. D 2024. "Violent Raiding, Systematic Slaving, and Sweeping Depopulation? Re-Evaluating the Scythian Impact on Central Europe through the Lens of the Witaszkowo/Vettersfelde Hoard," Arts 13(2), 57, pp. 1-42

https://hasp.ub.uni-heidelberg.de/journals/ao/article/download/10616/10450/23253

Lymer, K. 2018. "Griffins, Myths and Religion — a review of the archaeological evidence from ancient Greece and the early nomads of Central Asia," pp. 9-25.

https://www.academia.edu/33227882/NAB_24_de_Marinis_un_nuovo_tipo_di_elmo_della_tarda_et%C3%A0a_del_Bronzo

de Marinis, R. C. 2016. "Un elmo a calotta composta della tarda età del Bronzo," NOTIZIE ARCHEOLOGICHE BERGOMENSI 24, pp. 69-94.

https://www.academia.edu/6817200/Apparition_and_Evolution_of_the_Scale_Armour_in_the_Ancient_Near_East_Egypt_and_the_Aegean_An_Overview_from_the_Origins_to_the_Pre_Sargonids?fbclid=IwY2xjawLz5OpleHRuA2FlbQIxMABicmlkETBKa25vZzRidWR2Zzg3emxlAR6mI0NrUaA9giMbYhJfpYV3_ZbB5TevzfOCVkLO7dIWjy5fYIFzIJ9oA-jGxA_aem_VJrVKYE_1zwbNb7Zmg7cHw

De Backer, F. 2011. "Apparition and Evolution of the Scale Armour in the Ancient Near East , Egypt and the Aegean: An Overview from the Origins to the Pre-Sargonids," RANT 8, pp. 63-103.

https://www.academia.edu/39724598/Hellenistic_Iron_Cuirasses_from_the_the_South_Ural_Region_%D0%AD%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B7%D0%BD%D1%8B%D0%B5_%D0%BA%D0%B8%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%B8%D0%B7_%D0%AE%D0%B6%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D0%9F%D1%80%D0%B8%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D1%8F_in_Russian_with_English_abstract_and_captions_

A. V. Dedyulkin, I. F. Kayumov, D. V. Meshcheriakov. 2019. "Hellenistic Iron Cuirasses from the South Ural Region," in Stratum plus. Nr. 3. Archaeology and Cultural Anthropology War and Feast in the Nomadic Steppe, pp. 51-88.

ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ - ΕΜΠΛΟΥΤΙΣΜΟΣ: 071024

DOI: 10.13140/RG.2.2.22517.29927

https://www.researchgate.net/publication/357928447_ARCHAIES_PANOPLIES_ENDIAPHERONTA_EUREMATA