Η εξάπλωση της δυτικής επιρροής: Αρχαία ελληνικά στοιχεία σε αντικείμενα των δυτικών περιοχών Κίνας

Ο βασιλιάς Λούο Τζιανίνγκ θυσιάστηκε για να θρέψει τους πεινασμένους στο Σπήλαιο Κιζίλ 17.

Αυτή η εικόνα απεικονίζει μια αρχαία τοιχογραφία από τις Σπηλιές Κιζίλ (Kizil Caves) στην Κίνα. 

Πρόκειται για ένα κλασικό παράδειγμα της βουδιστικής τέχνης που αναπτύχθηκε κατά μήκος του αρχαίου Δρόμου του Μεταξιού.

Οι τοιχογραφίες αυτές χρονολογούνται κυρίως μεταξύ του 3ου και του 13ου αιώνα μ.Χ.

Απεικονίζουν σκηνές από τη ζωή του Βούδα, διδακτικές ιστορίες και την καθημερινή ζωή των ανθρώπων της εποχής.

Η τέχνη αυτή δείχνει έντονες επιρροές από τον ινδικό, τον ελληνιστικό και τον κινεζικό πολιτισμό, αναδεικνύοντας την πολιτιστική ανταλλαγή της περιοχής.

https://gs.ifeng.com/a/20200303/9835962_0.shtml

The Pearl of the Silk Road — Online Exhibition of Kucha Murals

https://www.thepaper.cn/newsDetail_forward_12696564

Η επιρροή της αρχαίας Ελλάδας μπορεί επίσης να εντοπιστεί στις διάσημες τοιχογραφίες των Σπηλαίων Kucha. Πρώτον, η γυμνή τέχνη στις τοιχογραφίες Κούτσα χρησιμοποιεί φωτοσκίαση για να τονίσει τους κυματιστούς μύες της ανδρικής κοιλιάς και των χεριών, και γραμμικό σχέδιο για να απεικονίσει τα απαλά, ολόσωμα σώματα των γυναικών. Επιπλέον, η κατανόηση των ανθρώπινων αναλογιών από τους καλλιτέχνες είναι εξαιρετικά ακριβής, όχι μόνο προσδίδοντας στις φιγούρες δυναμισμό και πληρότητα, αλλά και αποφεύγοντας τυχόν δυσανάλογα χαρακτηριστικά. Αυτό το καλλιτεχνικό στυλ επηρεάζεται κυρίως από την τέχνη της Gandhara.

2021-05-17 12:47

Σαγκάη

Πηγή: The Paper, The Paper Account, Paike

Πρωτότυπες Ιστορικές Ανακαλύψεις του Horus από το Eagle Eye

Τα τελευταία χρόνια, η λεγόμενη ψευδοϊστορία της Ελλάδας έχει γίνει ανεξέλεγκτη, υποστηρίζοντας ότι ο αρχαίος ελληνικός πολιτισμός ήταν ένας κατασκευασμένος πρόγονος που δημιουργήθηκε από τους σύγχρονους Δυτικούς για να καλύψει την βαρβαρική τους προέλευση. Ωστόσο, η τεράστια χρονική έκταση και η γεωγραφική κατανομή των ελληνικών αντικειμένων εύκολα διαψεύδουν αυτή τη θεωρία. Στην πραγματικότητα, πολλά ιστορικά αντικείμενα εντός της Κίνας, που περιέχουν άμεσα ή έμμεσα στοιχεία της αρχαίας Ελλάδας, βρίσκονται, ειδικά στο Xinjiang - ένα σταυροδρόμι ελληνικών, περσικών, ινδικών και κεντρικών πεδιάδων πολιτισμών - όπου τα ελληνικά στοιχεία είναι άφθονα σε διάφορα ιστορικά κειμήλια. Η τέχνη της Gandhara χρησίμευσε ως σημείο διέλευσης για τη μετάδοση της ελληνικής τέχνης προς τα ανατολικά.

Αρχαίες ελληνικές μυθολογικές μορφές ανακαλύφθηκαν μαζί με διοικητικά έγγραφα

Στα τέλη του 1900 και στις αρχές του 1901, κατά τη διάρκεια αρχαιολογικών ανασκαφών στην περίφημη τοποθεσία Niya, ο Stein ανακάλυψε μια χωματερή που χρονολογείται από τα τέλη της δυναστείας Χαν έως την περίοδο των Τριών Βασιλείων στην Κίνα. Η χωματερή περιείχε διάφορα οικιακά απορρίμματα και αντικείμενα, που εξακολουθούσαν να αναδίδουν μια άσχημη οσμή περισσότερα από 2.000 χρόνια αργότερα. Ωστόσο, ανάμεσα σε ένα σωρό από θραύσματα κεραμικής, κομμάτια υφάσματος, άχυρου και δερμάτινα κομμάτια, βρέθηκαν μερικά διοικητικά ξύλινα χαρτάκια της δυναστείας Han. Μερικά από αυτά τα χαρτάκια έφεραν σφραγίδες που απεικόνιζαν Έλληνες θεούς. Αν και το στυλ έδειχνε ανατολικές επιρροές, παρέμεινε κλασικό αρχαίο ελληνικό: συμπεριλήφθηκαν εικόνες του Ερμή, του Δία, της Αθηνάς και του Ηρακλή. Ανακαλύφθηκαν επίσης σφραγίδες αξιωματούχων που κυβερνούσαν το Σανσάν. Οι χαρακτήρες "Σανσάν" ήταν ευανάγνωστοι ακόμη και μετά από περισσότερα από 2.000 χρόνια. Παραμένει άγνωστο αν οι αξιωματούχοι των Κεντρικών Πεδιάδων που χρησιμοποιούσαν αυτά τα χαρτάκια και τις σφραγίδες γνώριζαν τις ιστορίες που σχετίζονται με τις μυθολογικές μορφές που απεικονίζονται σε αυτές τις κυκλικές σφραγίδες. Κρίνοντας από τους κινεζικούς χαρακτήρες που ανακαλύφθηκαν την ίδια εποχή, η τελευταία καταγεγραμμένη προθεσμία ήταν το 269 μ.Χ., που ισοδυναμεί με τη βασιλεία του αυτοκράτορα Γου του Τζιν. Αυτό δείχνει ότι η δυναστεία των Κεντρικών Πεδιάδων, λόγω πολιτικής αστάθειας, δεν μπόρεσε να συνεχίσει να διαχειρίζεται την πόλη μετά από αυτή την περίοδο. Επίσης, στην τοποθεσία Niya ανακαλύφθηκε ένα τεχνούργημα που συνδυάζει την ανατολική και τη δυτική μυθολογία. Αυτό το ύφασμα απεικονίζει τόσο ανατολίτικες εικόνες δράκου όσο και μια ημίγυμνη Ελληνίδα θεά της συγκομιδής, που κρατάει ένα κέρας συγκομιδής. Αν και ο πίνακας περιέχει μοτίβα λιονταριού με ισχυρή περσική επιρροή, το κέρας της συγκομιδής στο χέρι της θεάς λειτουργεί ως σταθεροποιητική δύναμη, υπονοώντας τη σύνδεσή της με τον ελληνικό πολιτισμό. Αυτό το κέρας της συγκομιδής προέρχεται από την κατσίκα που θήλαζε τον Δία στην ελληνική μυθολογία. Επειδή ο Δίας κυνηγήθηκε από τον πατέρα του Κρόνο όταν ήταν βρέφος, η μητέρα του τον έκρυψε σε μια σπηλιά στην Κρήτη, όπου τον θήλασε μια κατσίκα. Αργότερα, αφού ο Δίας κατέλαβε τον θρόνο, ήταν πολύ ευγνώμων για το θηλασμό της κατσίκας. Έτσι, το σπασμένο κέρας της προβατίνας ήταν εμποτισμένο με θεϊκή δύναμη, επιτρέποντάς της να παράγει συνεχώς σιτηρά και φρούτα, και δόθηκε στη νύμφη που την είχε προστατεύσει στα νιάτα της. Μέχρι σήμερα, το κέρας της γονιμότητας είναι σύμβολο συγκομιδής και πλούτου στον δυτικό πολιτισμό. Αργότερα, το κέρας της γονιμότητας κρατούσε η Τύχη, κόρη του Δία και Ελληνίδα θεά της συγκομιδής. Ωστόσο, στην ταπισερί Niya, το στέμμα της θεάς αντικαθίσταται από ένα φωτοστέφανο που θυμίζει τον πολιτισμό Gandhara.Το κέρας της γονιμότητας απεικονίζεται σε αγγεία και σε αρχαία ελληνικά νομίσματα που φέρουν τον Δία.

Η εικόνα του Ερμή: Η επίδραση των αρχαίων ελληνικών εμπορικών δραστηριοτήτων στις δυτικές περιοχές

Εκτός από τους ανθρώπους των Κεντρικών Πεδιάδων, άλλοι λαοί της Ινδοευρωπαϊκής φυλής στα μικρά βασίλεια των Δυτικών Περιοχών παρουσίαζαν επίσης πιο διακριτικά ή εμφανή ελληνικά στοιχεία στην καθημερινή τους ζωή. Για παράδειγμα, ο Stein ανακάλυψε ένα θραύσμα υφάσματος με ανθρώπινη κεφαλή ελληνικού τύπου και ένα ιερό τεχνούργημα στον τάφο ενός τοπικού ευγενή έξω από το Loulan. Όσοι είναι εξοικειωμένοι με την ελληνική μυθολογία θα αναγνωρίσουν αυτό το σύμβολο. Αυτό το τεχνούργημα ονομάζεται Ραβδί του Ερμή. Ο νεαρός άνδρας στο ύφασμα είναι ο Ερμής, ο γιος του Δία, του θεού του εμπορίου και του αγγελιοφόρου.

Το Κηρύκειο - Ραβδί του Θεού του Εμπορίου, που εξακολουθεί να αναφέρεται ευρέως σήμερα

Στην αρχαία ελληνική μυθολογία, ο Ερμής ήταν πονηρός και ύπουλος από τη φύση του. Ωστόσο, λόγω της νοημοσύνης, της ευκινησίας και της ικανότητάς του να κινείται γρήγορα φορώντας φτερωτές μπότες, θεωρούνταν από τους αρχαίους Έλληνες εμπόρους ως ο προστάτης άγιος των ταξιδιών μεγάλων αποστάσεων και του διεθνούς εμπορίου.

Άγαλμα του Ερμή

Λαμβάνοντας υπόψη τα αρχεία Kharosthi, σύμφωνα με τα οποία το Βασίλειο Loulan χρησιμοποιούσε αρχαίες ελληνικές μονάδες μέτρησης και κυκλοφορούσε αρχαίο ελληνικό νόμισμα, όπως η δραχμή και το έθνος, το άγαλμα του Ερμή πιθανότατα μεταφέρθηκε εδώ από αρχαίους Ελληνορωμαίους εμπόρους. Η ανακάλυψη του σκήπτρου του θεού του εμπορίου στο Loulan αποτελεί μεταφορά για το προηγμένο διεθνές εμπόριο του ελληνιστικού κόσμου.

Ο Stein ανακάλυψε ένα μοτίβο σε ένα ύφασμα του Ερμή που κρατούσε ένα σκήπτρο.

Επιπλέον, τα ελληνικά παγκόσμια νομίσματα εμφανίστηκαν επίσης σε μεγάλες ποσότητες στην αρχαία Xinjiang. Τα ακόλουθα αντικείμενα προέρχονται από το Μουσείο Ακσού:

Ρούχα μικτού στυλ όμορφων ανδρών στο Yingpan

Το 1989, το Ινστιτούτο Πολιτιστικών Κειμηλίων και Αρχαιολογίας του Xinjiang ανακάλυψε ένα καλοδιατηρημένο ανδρικό πτώμα ντυμένο με υπέροχα ρούχα σε έναν αρχαίο τάφο στο Yingpan του Xinjiang. Αυτός ο ευγενής της Δυτικής Περιοχής, γνωστός ως ο «Όμορφος Άνδρας του Γινγκπάν», είχε ύψος 180 εκατοστά, ανοιχτόχρωμα καστανά μαλλιά και τρίχες στο σώμα. Πιθανότατα ήταν ευγενής από το κοντινό βασίλειο Μοσάν, περίπου 30 ετών, και έζησε κατά την περίοδο Χαν-Τζιν. Όταν ανακαλύφθηκε το σώμα του, φορούσε μια στενή ρόμπα σε στυλ Κεντρικής Ασίας και το πρόσωπό του ήταν καλυμμένο με μια καλοδιατηρημένη μάσκα κάνναβης. Η μάσκα είχε ύψος 25 εκατοστά, ελαφρώς μεγαλύτερη από το πρόσωπο του νεκρού, με μακριές λωρίδες χρυσού φύλλου στο μέτωπό του. Η μάσκα ήταν εξαιρετικά κατασκευασμένη. Το πρόσωπό του ήταν βαμμένο λευκό, με μαύρη βαφή που χρησιμοποιήθηκε για να τονίσει τα μάτια, τα χείλη και την ψηλή γέφυρα της μύτης του. Στη συνέχεια, εφαρμόστηκε κόκκινη βαφή στα χείλη του. Τα μάτια και το στόμα του ήταν κλειστά και τα φρύδια του ήταν πολύ λεπτά και μακριά. Η μάσκα ήταν κατασκευασμένη με έναν πολύ μοναδικό τρόπο. Αρχικά, κατασκευάστηκε μια μεμβράνη ανθρώπινου προσώπου από ξύλο και πηλό. Στη συνέχεια, επικολλήθηκε λινό ύφασμα πάνω της και οι κοίλες γραμμές των ματιών και των χειλιών σχεδιάστηκαν με ένα σκληρό αντικείμενο. Αφού στέγνωσε το λινό ύφασμα, η μεμβράνη αφαιρέθηκε και εφαρμόστηκε λευκό χρώμα στο πρόσωπο. Χρησιμοποιήθηκε μαύρο χρώμα για να σκιαγραφηθούν τα φρύδια, οι σχισμές των ματιών και το μουστάκι, αντανακλώντας τα τυπικά χαρακτηριστικά αυτού του ατόμου της ευρωπαϊκής φυλής.

Αξιοσημείωτο είναι ότι φοράει μια κόκκινη ρόμπα στολισμένη με συμμετρικά ελληνορωμαϊκά μοτίβα αγγέλων και πολεμιστών σε μονομαχία, με τους άγγελους και τους πολεμιστές να έχουν σαφώς τις ρίζες τους στην ελληνική παράδοση. Μια πιο προσεκτική ματιά αποκαλύπτει τα ζευγαρωμένα πολεμιστές, ίσως παραπέμποντας στους δίδυμους πολεμιστές της ελληνικής μυθολογίας: τον Κάστορα και τον Πολύδοξο, γιους της Λήδας, βασίλισσας της Σπάρτης, και το αρχέτυπο του αστερισμού των Διδύμων. Στην πραγματικότητα, το μοτίβο του δίδυμου πολεμιστή είναι ένα κοινό θέμα στην αρχαία ινδοευρωπαϊκή μυθολογία, με παρόμοιες εκδοχές να βρίσκονται στην αρχαία Ινδία, την αρχαία Ελλάδα και τους λαούς της Βαλτικής. Επομένως, αυτή η απεικόνιση δεν θα ήταν άγνωστη στην αριστοκρατία των αρχαίων δυτικών περιοχών.

Φυσικά, μερικοί πιστεύουν ότι αυτός είναι ο Έρωτας, ο θεός της αγάπης, και όποιος χτυπηθεί από το χρυσό βέλος ή το μαγικό ραβδί του Έρωτα θα κερδίσει αγάπη, ενώ όποιος χτυπηθεί από το μολύβδινο βέλος του θα χάσει αγάπη.

Ωστόσο, η συμμετρική διάταξη διαφόρων μοτίβων κάτω από το δέντρο είναι μια παράδοση της αρχαίας Περσίας. Εκτός από διάφορα ταφικά αντικείμενα με ελληνικά και περσικά στοιχεία, βρέθηκαν επίσης το φέρετρο με ζωγραφισμένο ένα τρίποδο χρυσό κοράκι, κρίνους και έναν φρύνο στο φεγγάρι, ένας χάλκινος καθρέφτης με τέσσερις θηλές και τέσσερα φίδια, ένα μπροκάρ προστατευτικό μπράτσου με σχέδια δράκου και θηρίου, και ένα πάνελ στο καπάκι του φέρετρου ζωγραφισμένο με ένα τετράποδο μυθικό θηρίο. Αυτά τα αντικείμενα έχουν σαφώς τα χαρακτηριστικά του πολιτισμού των Κεντρικών Πεδιάδων, υποδεικνύοντας ότι αυτό το άτομο όχι μόνο επωφελήθηκε από το εμπόριο του Δρόμου του Μεταξιού, αλλά μπορεί επίσης να έλαβε ανταμοιβές από τη δυναστεία των Κεντρικών Πεδιάδων.

Κουλτούρα αμπέλου και οίνου στις Δυτικές Περιοχές

Εκτός από τα ελληνικά μοτίβα και τα σχέδια σφραγίδων, ορισμένα αντικείμενα υποδηλώνουν ότι ο αρχαίος ελληνικός τρόπος ζωής μπορεί επίσης να επηρέασε τους ανθρώπους των Δυτικών Περιοχών. Για παράδειγμα, ένα μαύρο μελανοδοχείο που ανακαλύφθηκε στο Kashgar του Xinjiang το 1977 απεικονίζει μια σκηνή ποτού, κοινή στον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό: δύο άνδρες σερβίρουν κρασί σε έναν ανακλινόμενο καναπέ, ετοιμαζόμενοι να πιούν μαζί. Ένας άνδρας είναι γυμνός, αποκαλύπτοντας το μυώδες στήθος του. Σε σύγκριση με την αρχαία ελληνική εκδοχή της σκηνής ποτού, η εκδοχή του Kashgar έχει πιο συμπαγείς και αρχαϊκές γραμμές, και οι μορφές είναι σχετικά όρθιες, δείχνοντας την επιρροή της τέχνης της Gandhara.(Αρχαία ελληνική κεραμική που απεικονίζει μια σκηνή ποτού .)

Στην αρχαία Ελλάδα, τέτοιες συγκεντρώσεις κρασιού ενέπνευσαν το αθάνατο φιλοσοφικό αριστούργημα, *Συμπόσιο*. Παρόμοιες σκηνές εμφανίζονται συχνά σε διάφορες κλασικές αγγειογραφίες και τοιχογραφίες. Εκτός από την ευρεία κατανομή των Ελλήνων τεχνιτών και εμπορικών κοινοτήτων στην Εσωτερική Ασία, το κλίμα και η γεωγραφία των Δυτικών Περιοχών και της Φεργκάνα ευνοούσαν επίσης την παραγωγή σταφυλιών υψηλής ποιότητας. Επομένως, η κουλτούρα του κρασιού από την Ελλάδα πιθανότατα είχε και μια αγορά στις αρχαίες Δυτικές Περιοχές και διέθετε την τοποθεσία και το πολιτιστικό έδαφος για να ριζώσει: για παράδειγμα, όταν ο Λου Γκουάνγκ οδήγησε τα στρατεύματά του δυτικά προς την Κούτσα το 384 μ.Χ., τα πλούσια νοικοκυριά εκεί «αγαπούσαν τη διατήρηση της υγείας, κατέχοντας έως και χίλια μπούσελ κρασιού, το οποίο παρέμεινε ανέγγιχτο για δέκα χρόνια». Τα πολυάριθμα αντικείμενα και λείψανα με σχέδια σταφυλιών που σχετίζονται με τον Διόνυσο, τον θεό του κρασιού, που ανακαλύφθηκαν στο Xinjiang υποδηλώνουν επίσης ότι η κουλτούρα του σταφυλιού έχει τις ρίζες της σε αυτή τη γη από την αρχαιότητα.

Ένα πήλινο βάζο με τρεις λαβές και περσική εφυαλωμένη κατασκευή που ανακαλύφθηκε στο Ακσού περιλαμβάνει εικόνες του Διονύσου, του Έρωτα, του Ήλιου και του Ηρακλή, αρχαία ελληνικά στοιχεία που βρέθηκαν σε θρησκευτικές τοιχογραφίες και γλυπτά.

Εκτός από διάφορα κοσμικά καθημερινά αντικείμενα, αρχαία ελληνικά στοιχεία, είτε έμμεσα είτε άμεσα, μπορούν επίσης να βρεθούν σε διάφορες θρησκευτικές τοιχογραφίες. Με την εξάπλωση του Βουδισμού προς τα ανατολικά, η τέχνη της Gandhara εισήχθη και στις δυτικές περιοχές.

Το φόντο του πίνακα «Άγγελοι του Miran»είναι μια βουδιστική τοιχογραφία σε κόκκινο χρώμα της Πομπηίας, με ορισμένους πίνακες να ενσωματώνουν καλλιτεχνικά στυλ από την ελληνιστική περίοδο.

Το 1907, ο Βρετανός αρχαιολόγος Aurel Stein ανακάλυψε βουδιστικά ερείπια στην έρημο του Μιλάνου, συμπεριλαμβανομένων εικόνων φτερωτών αγγέλων. Αυτές οι εικόνες προέρχονταν από την τέχνη της Gandhara στην Κεντρική Ασία, και οι εικόνες αγγέλων στην τέχνη της Gandhara προέρχονταν από τον Έρωτα, τον Έλληνα θεό του έρωτα.

Ο αυθεντικός Έρωτας από την αρχαία Ελλάδα

Αφού ένας μεγάλος αριθμός Ελλήνων τεχνιτών εισήλθε στην Κεντρική Ασία και τη Βόρεια Ινδία, η εικόνα αυτού του φτερωτού αγγέλου δανείστηκε ευρέως από τους τοπικούς καλλιτέχνες στην Ινδία και αργότερα στις Δυτικές Περιοχές.

Ο άγγελος Έρωτας στην τέχνη των Δυτικών Περιοχών έχει ένα πιο στρογγυλεμένο και πληρέστερο σώμα·η εικόνα του αγγέλου στο διάσημο κιβώτιο λειψανοθήκης Kuqa.

Όσον αφορά το γιατί εμφανίστηκαν άγγελοι στο Miran, ο Στάιν ανακάλυψε ότι δίπλα σε έναν από τους πίνακες με τους αγγέλους βρισκόταν η υπογραφή του καλλιτέχνη, Τίτος. Το όνομα Τίτος ήταν ένα από τα κοινά ονόματα που χρησιμοποιούσαν οι Ρωμαίοι εκείνη την εποχή. Ίσως κάποιος καλλιτέχνης που είχε εκπαιδευτεί στην ελληνορωμαϊκή τέχνη διέσχισε την έρημο στο Miran και έφερε μαζί του διάφορες μορφές από την ελληνορωμαϊκή μυθολογία.

Εκτός από τον Έρωτα, ο Stein ανακάλυψε επίσης έναν πίνακα στις τοιχογραφίες του βουδιστικού ναού στα ερείπια του Miran στο Xinjiang, που απεικονίζει μια σκηνή από το ελληνικό επικό ποίημα «Οι Κύκλωπες» {Αριμασποί}. Ο πίνακας δείχνει έναν μυώδη νεαρό πολεμιστή να κρατάει ένα ρόπαλο και να μάχεται με ένα φτερωτό λιοντάρι, τον Γρύπα.

Αυτή η σκηνή βασίζεται στο μακροσκελές αφηγηματικό ποίημα Αριμασποί του Έλληνα βάρδου Αριστέα. Αυτός ο ποιητής ταξίδεψε στην Κεντρική Ασία στα τέλη του 7ου αιώνα π.Χ., επισκεπτόμενος την Ισηδονική φυλή των Σκυθών. Άκουσε από τους ντόπιους για τη φυλή των Αριμασπών, που σημαίνει «μονόφθαλμη φυλή», η οποία συγκρούονταν συχνά με τα φτερωτά μυθικά θηρία, τους γρύπες, που φύλαγαν τα αποθέματα χρυσού των Αλτάι. Λίγο μετά την επιστροφή του στην πατρίδα του, ο Αριστέας συνέθεσε το μακροσκελές αφηγηματικό ποίημα Αριμασποί.

Σκηνές από ελληνικά έπη σε τοιχογραφίες του Μιλάνου, συμπεριλαμβανομένων μαχών μεταξύ γιγάντων και γρυπών,αποτελούν τα πρωτότυπα για ιστορίες στα αρχαία ελληνικά έπη.

Όταν ο Ηρόδοτος αργότερα αφηγήθηκε την ιστορία των φυλών της στέπας της Κεντρικής Ασίας, αναφέρθηκε σε αυτό το επικό ποίημα. Η ιστορία ενσωματώθηκε αργότερα στην ελληνική μυθολογία και έγινε συχνό θέμα για τους καλλιτέχνες. Παρόλο που οι Έλληνες απόγονοι ή οι Ινδοί καλλιτέχνες στην καρδιά της Ασίας δεν γνώριζαν πλέον την αρχική σημασία αυτού του μοτίβου, συνέχισαν να μιμούνται και να αντιγράφουν την τεχνική.

Η επιρροή της αρχαίας Ελλάδας μπορεί επίσης να εντοπιστεί στις διάσημες τοιχογραφίες των Σπηλαίων Kucha. Πρώτον, η γυμνή τέχνη στις τοιχογραφίες Kucha χρησιμοποιεί φωτοσκίαση για να τονίσει τους κυματιστούς μύες της ανδρικής κοιλιάς και των χεριών, και γραμμικό σχέδιο για να απεικονίσει τα απαλά, ολόσωμα σώματα των γυναικών. Επιπλέον, η κατανόηση των ανθρώπινων αναλογιών από τους καλλιτέχνες είναι εξαιρετικά ακριβής, όχι μόνο προσδίδοντας στις φιγούρες δυναμισμό και πληρότητα, αλλά και αποφεύγοντας τυχόν δυσανάλογα χαρακτηριστικά. Αυτό το καλλιτεχνικό στυλ επηρεάζεται κυρίως από την τέχνη της Gandhara. Επιπλέον, το τοπικό έθιμο στην Kucha - «ανατολικά των βουνών Pamir, οι άνθρωποι αγαπούν την ασυδοσία. Η Kucha και ο Khotan έχουν ιδρύσει οίκους ανοχής, χρεώνοντάς τους χρήματα» - παρείχε μεγάλο αριθμό εταίρων ως άμεσα διαθέσιμα γυμνά μοντέλα, δημιουργώντας έτσι εύφορο έδαφος για αυτή την εκθαμβωτική μορφή τέχνης.

--

Xu Xianxiu, 571 AD, born into the Xianbei Six Garrisons military group

Northern Qi Gem-inlaid Gold Ring, 571 AD (Tomb of Xu Xianxiu)

Η εικόνα του Ηρακλή στο δαχτυλίδι που ανακαλύφθηκε από τον τάφο του Xu Xianxiu, πρίγκιπα του Wu'an της Βόρειας Δυναστείας Qi, ενός εξέχοντος ευγενή των Βόρειων Δυναστειών, απεικονίζεται απλά να κρατάει ένα ρόπαλο από ξύλο ελιάς και το κεραυνοβόλο ραβδί του Δία. Αν και απλό, διατηρεί τη βασική μορφή αυτού του Έλληνα ήρωα.

Xu Xianxiu and Greek connection

Επισκόπηση AI

The tomb of Xu Xianxiu (徐显秀, 502–571), a high-ranking official of the Northern Qi Dynasty located in Taiyuan, Shanxi province, offers significant evidence of cultural exchanges along the Silk Road, including indirect connections to Greek and Mediterranean art styles. 

UNESCO {Stewart, P. 2022. "The Transmission of Greek and Roman Imagery on Silk Roads Textiles," in Textiles and Clothing along the Silk Roads, UNESCO, pp. 229-242.}https://www.academia.edu/96062752/The_Transmission_of_Greek_and_Roman_Imagery_on_Silk_Roads_Textiles

Key findings indicating this connection include:

Mediterranean-Style Jewelry: A West Asian or Mediterranean-style gold ring featuring a tourmaline was found in the tomb. This ring is adorned with an enigmatic figure identified as a Greek or Sogdian deity.

Artistic Motifs: The murals in the tomb depict clothing, specifically on Xu's wife and her maids, that features pearl roundel patterns. These roundels contain figures and, in some cases, palmettes—artistic motifs that reflect cultural contact with Central Asia and further west.

Cultural Context: While the tomb is not directly built by Greeks, the presence of these artifacts demonstrates that Mediterranean, and by extension Hellenistic or Greco-Roman influence (often mediated by Sogdian traders), had reached the elites of Northern China by the 6th century. 

Wikipedia

This connection is part of broader archaeological evidence showing that Northern Qi Dynasty elite life was highly cosmopolitan, blending traditional Chinese styles with luxury goods and artistic fashions from the Silk Road.

ANCIENT SCALE ARMORS: EGYPT - NEAR EAST - GREECE - PONTUS - CYPRUS - CHINA ..

ΑΡΧΑΙΕΣ ΠΑΝΟΠΛΙΕΣ: ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΑ ΕΥΡΗΜΑΤΑ .. 

Δερμάτινη πανοπλία ευρεθείσα στον τάφο Yanghai IIM127:11, χρονολογηθείσα την περίοδο 786–543 π.Χ.[1]

Πριν από περίπου 2.700 χρόνια στην περιοχή Yanghai - Turfan (Xinjiang) η οποία σήμερα ανήκει στην ΒΔ Κίνα θάφτηκε άνδρας φέρων πανοπλία που ήταν φτιαγμένη από 5.444 δερμάτινα στοιχεία - φολίδες (πέταλα), ένα στρατιωτικό προστατευτικό ένδυμα τόσον περίτεχνα κατασκευασμένο, που το σχέδιό του μοιάζει με τις αλληλοκαλυπτόμενες φολίδες ενός ψαριού, διαπιστώνει μια νέα μελέτη. "Πρόκειται για ένα ελαφρύ, εξαιρετικά αποτελεσματικό αμυντικό ένδυμα ενός μεγέθους για όλους τους στρατιώτες ενός στρατού", δήλωσε ο επικεφαλής της μελέτης Wertmann, ερευνητής στο Ινστιτούτο Ασιατικών και Ανατολικών Σπουδών του Πανεπιστημίου της Ζυρίχης.[2] 

Χάρτης εμφαίνων θέσεις ενδιαφέροντος

Οι παλαιώτερες τέτοιες πανοπλίες αποδίδονται από τους μελετητές στην Μεσοποταμία, Ιράν, Urartu, Ανατολία,[2a] Αίγυπτο κ.α. χρονολογούνται δε περι τα μέσα της δευτέρας χιλιετίας π.Χ. και μετά.[3] Απεικονίσεις, όμως τέτοιων πανοπλιών παρέχονται από κεραμεικό θραύσμα της Ανατολίας απεικονίζον πιθανώς Αιγαίο πολεμιστή,[4] αλλά και σε τοιχογραφίες του τάφου του Kenamun (Αίγυπτος, 1436-1411 π.Χ.),[5] και του Ramesses III (1198-1167 π.Χ.). Στο Μητροπολιτικό Μουσείο Νέας Υόρκης φυλάσσεται άλλη με ασαφή χώρο ευρέσεως, αποδιδόμενη στον πολιτιστικό κύκλο Subeixi ή στους Σκύθες της περιόδου 8ου–3ο αι. π.Χ.[6] 

Θραύσμα της Ανατολίας απεικονίζον πιθανώς Αιγαίο πολεμιστή

Φολιδωτές πανοπλίες παριστώμενες σε τοιχογραφίες του τάφου του Kenamon, 1436-1411 π.Χ.[7]

Πολεμιστής με πανοπλία από το Ρυτόν του Θερισμού (Αγία Τριάδα)[8]

Πανοπλία άρματος του Tutankhamun's (~ 1325 π.Χ., Griffith Institute)

Στην Ελλάδα έχουμε παραστάσεις του λεγομένου λινοθώρακα από το 500 π.Χ., όμως από την Εποχή του Χαλκού χρονολογείται σχετικό εύρημα από την Κύπρο. Τέλος από τις Μυκήνες, την Τίρυνθα και την Πύλο προέρχονται ορειχάλκινά στοιχεία - ελάσματα πιθανώς τέτοιου είδους πανοπλίας (της Εποχής του Χαλκού).[9] Στην θέση Πύλα - Κοκκινόκρεμος Κύπρου έχει επίσης ανασκαφεί στοιχείο προερχόμενο από πανοπλία αυτού του είδους. 

Ο Αχιλλεύς θεραπεύει τον Πάτροκλο, αφού έμαθε τις τέχνες της ιατρικής από τον δάσκαλό του, Χείρωνα. Και οι δύο άνδρες πιστεύεται ότι φορούσαν λινοθώρακες (500 π.Χ.).[10]

Ανάλογο εύρημα αναφέρεται μεταξύ των λειψάνων του Μυκηναϊκού ενδιαφέροντος ναυαγίου της Αντιφέλλου (Uluburun),[11] ενώ σχετικό εύρημα έχει ανασκαφεί και στον νομαδικό τύμβο 3 του Kelermes (Πόντος) του 650 π.Χ.[12] Σημειώνεται ότι από από τις Ποντικές θέσεις ήδη από τον έβδομο αι. π.Χ. εκλείπουν τα ευρήματα της Εγγύς Ανατολής, την θέση τους δε παίρνουν τεχνουργήματα Ελληνικά (Encyclopaedia Iranica, s.v. Scythians). Τέλος την ίδια πανοπλία φέρουν Μυκηναίοι πολεμούντες στο πλευρό Αιγυπτίων, όπως απεικονίζει ο πάπυρος ΕΑ 74100 της περιόδου Amarna![13] 

Μυκηναϊκή πανοπλία από τα Δενδρά & Κράνος από οδόντες αγριοχοίρου

Αργυρός καθρέφτης, τύμβος 4/S του Kelermes, 7ος αι. π.Χ. [14]

Σχετικά με την ανωτέρω αναφερθείσα νεκρόπολη Kelermes σημειώνουμε ότι πέντε τύμβοι της ανασκάφηκαν το 1903-4, εκ των οποίων οι τρείς πρώτοι παρανόμως από τον Γερμανό μηχανικό Schulz (VS, 3/S, 4/S), οι δε άλλοι δύο από τον Nikolai Ivanovich Veselovskii της Αυτοκρατορικής Αρχαιολογικής Επιτροπής (1/V, 2/ V).[15] Οι τρείς τύμβοι που ανεσκάφησαν από τον Schulz, οι μόνοι μή συληθέντες, παρήγαγαν μια πλούσια σειρά λειτουργικών τεχνουργημάτων σε ευρασιατικά σχήματα καθώς και αντικείμενα κύρους που συνδυάζουν ευρασιατικούς τύπους αντικειμένων με συμβάσεις εικονικής αναπαραστάσεως της Εγγύς Ανατολής και της Ελλάδας. Δίπλα στον εξοπλισμό ιπποσκευής και ειδικώς τα οστέινα ψάλια σε χαρακτηριστικά ευρασιατικά ζωόμορφα σχήματα, οι τάφοι έδιναν για παράδειγμα ένα ασημένιο ρυτό με παράσταση της Μέδουσας, του κενταύρου Χείρωνος, του Ηρακλέους και τού λέοντος της Νεμέας. Από εκεί προέρχεται και αργυρός καθρέπτης Σιβηρικού σχήματος (στρογγυλός, με κεντρικούς ήλους για λαβή) με κάλυμμα ηλέκτρου που δείχνει μια Πότνια Θηρών (ή Κυβέλη), σφίγγες, Αριμασπείς και γρύπες. Συνιστώντας έναν κρίσιμο σύνδεσμο μεταξύ της ευρασιατικής και της μεσογειακής αρχαιολογίας, οι παραστάσεις του καθρέπτη έχουν καταστεί χαρακτηριστικά και επώνυμα για το λεγόμενο στάδιο 'Kelermes' στην περιοδοποίηση του Σκυθικού υλικού πολιτισμού. Το ότι τα λείψανα από το Kelermes σηματοδοτούν την παρουσία ιππέων πολεμιστών με μακρινές προσωπικές διασυνδέσεις φαίνεται αρκετά βέβαιο. Ο πολεμικός χαρακτήρας τους υποδεικνύεται από τις πανοπλίες από τις ταφές, όπως αυτή από τον τύμβο 1/S, που είναι φολιδωτή με ορειχάλκινα ελάσματα, ένα κράνος, ένας χρυσός πάνθηρα (πιθανώς προερχόμενος από ασπίδα), αιχμές βέλους, μια ράβδο και δύο ακινάκες, έναν με κυνηγητό χρυσό θηκάρι που δείχνει φτερωτά τέρατα και το διακοσμητικό θέμα του Δένδρου της Ζωής που προσεγγίζονται από πνεύμα. 

Διάδημα από τον τύμβο 3 του Kelermes[16]

Λεπτομέρεια: ο γρύπας του διαδήματος[16a]

Οι τύμβοι παρήγαγαν επίσης τα υπολείμματα από δεκαέξι (2/V) έως είκοσι τέσσερα (1/V) άλογα με ή χωρίς τον εξοπλισμό ιπποσκευής. Τα ζώα ήταν δεμένα σε στύλους για το τελετουργικό της ταφής και θυσιάστηκαν σε δύο ίσες ομάδες μέσα στον κεντρικό ταφικό λάκκο και σε μια επικλινή πλατφόρμα κομμένη σε μια από τις πλευρές του λάκκου. Μερικά από τα άλογα είχαν τακτοποιηθεί ιεραρχικά, ανάλογα με τον πλούτο του εξοπλισμού τους. Η επανεξέταση του χώρου την δεκαετία του 1980, που διεξήχθη από τους Lyudmilla Galanina και Andrei Alekseey, προσέφερε περαιτέρω πληροφορίες για το τελετουργικό ταφής. Τα ερείπια από τους πέντε τύμβους μαρτυρούν σχετικά συνεπείς πρακτικές ταφής, με χωμάτινες αναχώματα ύψους 4 έως 7 μέτρων, το καθένα που καλύπτει ένα τετράγωνο λάκκο επενδεδυμένο με ξύλα, βάθους 2 έως 2,4 μέτρα και επιφάνεια από 40 έως 100 τετραγωνικά μέτρα.

Έλασμα πανοπλίας από την Πύλα Κύπρου & από την Σαλαμίνα[17]

Scale from Armor, New Kingdom, ca. 1390–1352 B.C.[17a]

Προσθέτουμε επίσης σχετικώς την ανεύρεση ορειχάλκινου στοιχείου πανοπλίας στην θέση Κανάκια Σαλαμίνος, η οποία θεωρείται ως η πόλις όπου βασίλευσε ο Τελαμώνιος Αίας.[18] Σύμφωνα με τον ανασκαφέα Λώλο τα σημαντικότερα φορητά αντικείμενα που βρέθηκαν στην ανασκαφή έχουν κυπριακή ή ανατολική προέλευση και επαληθεύουν τις διεθνείς σχέσεις του κέντρου. Μεταξύ αυτών θραύσμα πλινθώματος χαλκού προελεύσεως από την Κύπρο και χάλκινο στοιχείο - έλασμα από φολιδωτή πανοπλία 'ανατολικού τύπου', μοναδική και σφραγισμένη από την αιγυπτιακή σφραγίδα - δέλτο του Ραμσή Β' (βλ. εικόνα), ενδεχομένως σύμβολο, ενθύμιο ή λάφυρο (στην κατοχή Σαλαμίνιου μισθοφόρου;). Αυτό το έκθεμα είναι πολύ σημαντικό για την έκταση της δυνάμεως του Μυκηναϊκού Ανακτόρου στην Σαλαμίνα, αλλά και για την ιστορία της ανατολικής Μεσογείου κατά τον 13ο αιώνα.[19] 

Θώραξ 'Αγαμέμνονος' (Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο Αθηνών 626)[20]

Συμπερασματικά η εμφάνιση της φολιδωτής δερμάτινης ή και ορειχάλκινης πανοπλίας στον Αιγαιακό χώρο φαίνεται να λαμβάνει χώραν περί τα μέσα της δευτέρας χιλιετίας π.Χ., σύγχρονα με ότι συνέβαινε στην ευρύτερη Ανατολική Μεσόγειο, οι δε Μυκηναίοι - άν όχι και οι Μινωίτες[21] - φαίνονται εξοικειωμένοι με αυτού του είδους τον στρατιωτικό εξοπλισμό.[22] Η διάχυση της σχετικής πολεμικής τεχνολογίας στους νομάδες της περιοχής της Μαύρης θάλασσας, ευρισκομένους σε επαφή με τον εκεί Ελληνικό πολιτισμό, είχε ως αποτέλεσμα την εμφάνισή της σε απομακρυσμένα μέρη, ως την Xinjiang.

Θραύσμα ορειχάλκινου και σιδηρού πολεμικού θώρακος από την ανασκαφή στο Γόρδιον (6 αι. π.Χ, εργασίες 2019)[23]

Τοιχογραφία απεικονίζουσα Μακεδόνα στρατιώτη (θωρακίτη) φέροντα αλυσσοειδή πανοπλία και ασπίδα - θυρεό[24]

Τελετουργική πανοπλία από δέρμα κροκοδείλου (Manfalut, Egypt. London, British Museum, EA 5473)[25]

Πολιτιστικό αφιέρωμα από την Αυλή 13 - Barikot: μέρος μιας ελασματοποιημένης πανοπλίας [26]. Περίοδος VIII, Φάση Α. Φωτογραφία: Aurangzeb.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

[1]. Wertmann et al. 2006, fig. 6. Πανοπλία από δερμάτινα στοιχεία του Yanghai (τάφος IIM127:11): κύρια θραύσματα στο εσωτερικό, άποψη της επενδύσεως. Εμπρόσθιο κάλυμμα A-1 με υπολείμματα προσαρτημένων πλαϊνών πλαισίων, άκρο A-2 του κατάλληλου αριστερού πλαϊνού πλαισίου, A-3, A-4 πτερύγια ώμων. B – διάγραμμα των πολλών τμημάτων της επενδύσεως (L): L1-κύριο εμπρόσθιο κομμάτι, L2, L3-δύο τριγωνικές προσθήκες στο μέρος του στήθους, L4, L5-δύο τραπεζοειδείς προσθήκες στο τμήμα ισχίου-μηρού, L6-κατάλληλη αριστερή πλευρά τμήματος (συμπεριλαμβανομένου του τελικού τεμαχίου), L7-κατάλληλο δεξί πλαϊνό πλαίσιο, L8, L9-πτερύγια ώμου.

[2]. Wertmann et al. 2006. Νεώτερα δερμάτινα στοιχεία Κινεζικής πανοπλίας της περιόδου Tang φυλάσσονται στο Βρετανικό Μουσείο (BM Reg. nr. MAS.526).

[2a]. Η Aslihan Yener αναφέρει την ανασκαφή στοιχείων πανοπλίας από την Hattusa αλλά και από το Tayinat (Aslihan Yener 1995).

[3]. Dezso 2002, p. 196, nn. 5-13; Lorenz and Schrakamp 2011, fig. 2: 1.

[4]. Dezso 2002, p. 199, n. 25; Lorenz and Schrakamp 2011, fig. 2: 1. Κατά τον Dezso ο πολεμιστής φέρει φολιδωτή πανοπλία. Η Mödlinger (Mödlinger 2017, p. 171-217, fig. 3.2, tsable 3.2, 3.3) μας παραδίδει τα σχετικά ευρήματα πανοπλιών της Εποχής του Χαλκού καθώς και παραστάσεών τους.

[5]. Russell Robinson, 2013.

[6]. Φολιδωτή πανοπλία 8ου–3ου αι. π.Χ., Subeixi ή Scythian, MET 2000.66a–c.

[7]. Russell Robinson 2013.

[8]. Bosanquet and Tod 1902. https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Schnittervase_Relief_16-9_01.jpg. Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου, Αθήνα, χ.χ., 130 (1550-1500 π.Χ.).

[9]. Salimbeti 2022. Σε κεραμεικό θραύσμα από την Τίρυνθα της ΥΕ ΙΙΙc συναντούμε μια πιθανή αναπαράσταση πανοπλίας. Φυσικά, λόγω του υψηλού στυλιζαρίσματος της εικόνας, η υπόθεση της φολιδωτής πανοπλίας μπορεί να βασιστεί μόνον στο σχέδιο σταυρού αυτού του ρούχου που ήταν διαφορετικό από τα άλλα που αντιπροσωπεύονταν στον ίδιο κρατήρα. 

[10]. Και οι δύο άνδρες πιστεύεται ότι φορούν λινοθώρακες. Αττική ερυθρόμορφη κύλιξ, υπογραφόμενη από τον Σωσία (500 π.Χ.), wikipedia, s.v. linothorax.

[11]. Salimbeti 2022.

[12]. Wertmann 2021, p. 2, fig. 1. Andreeva. 2018, fig. 2.47; Meyer 2013, p. 100. 

[13]. Κονιδάρης 2019, p. 241, n. 907; D’Amato and Salimbeti 2015, pp. 29-30.

[14]. Andreeva. 2018, fig. 2.47; Meyer 2013, p. 100; Lymer 2018, p. 14, n. 30. Αργυρός καθρέφτης, τύμβος 4/S του Kelermes, 7ος αι. π.Χ. Τμήματα που δείχνουν εναλλάξ αρπακτικά, είτε σε εραλδικά ζεύγη είτε με θήραμα, και υπερφυσικά πλάσματα γνωστά από την ελληνική μυθολογία, κυρίως μια Πότνια Θηρών, ένα ζεύγος Αριμασπών με έναν γρύπα και δύο ζεύγη σφίγγες. Γιά την πιθανή Ελληνικότητα του καθρέπτου βλ. Lang (Lang 2012, fig. 19.06: 4, p. 289). Γιά τον καθρέφτη η Lerner αναφέρει: "Ο γνωστός αργυρός καθρέπτης επίσης από τις Κελερμές, διαθέτει την πλάτη του δευτερευόντως καλυμμένη με φύλλα χρυσού διακοσμημένα σε Ανατολικό Ελληνικό ύφος των μέσων του 6ου αι." (Lerner 1996, p. 40).

[15]. Meyer 2013, p. 100. 

[16]. Petya Andreeva 2018, pp. 123-124, fig. 2.42. Το διάδημα, φυλασσόμενο στο Hermitaz, θεωρείται έργο Ελλήνων της Ιωνίας, παρουσιάζει δε αναλογίες με τεκμήρια από το Shenmu και Aluchaideng.

[16a]. Nebelsick, L. D 2024, fig. 6. 3

[17]. Salimbeti 2022; Λώλος και Μαραμπέα 2014-15. 

[17a]. MMA 11.215.452b (https://www.metmuseum.org/art/collection/search/577187?fbclid=IwY2xjawLz4tlleHRuA2FlbQIxMABicmlkETBKa25vZzRidWR2Zzg3emxlAR5KuYRwsre8SET1kelUFu6lmWTcr5v1xQKTTFlnVlcwQ3yhQtDzrvS9fp5xNw_aem_slPvFvFSeNlVxmcpabUgEw). Από την περιγραφή του τεχνουργήματος στο MMA (μεταφρασμένη):

Αν και στην Αίγυπτο έχουν βρεθεί χάλκινες και σιδερένιες φολίδες, η θωράκιση σώματος - μια ξένη εισαγωγή - πιθανότατα δεν φοριόταν συνήθως εκεί. Δύο σύνολα πανοπλιών εμφανίζονται σε μια σκηνή παρουσιάσεως στον τάφο του Kenamun στις Θήβες, και ένας θώρακας από δερμάτινες ζυγαριές βρέθηκε στον τάφο του Tutankhamun. Οι δέκα ζυγαριές (11.215.452a-j) ανασκάφηκαν από το παλάτι του Amenhotep ΙΙΙ, αλλά η θέση τους, ενσωματωμένη σε έναν περίβολο, δεν μας επιτρέπει να προβούμε σε εικασίες για το ποιος μπορεί να τις φορούσε. Οι φολίδες θα ήταν ραμμένες σε ένα λινό ή δερμάτινο υπόστρωμα. Αν και ποικίλλουν, μπορεί να αποτελούσαν την ίδια πανοπλία.

[18]. Λώλος και Μαραμπέα 2014-15

[19]. D’Amato and Salimbeti 2015, pp. 29-30.

[20]. Milan 2014, pp. 96-97, n. 422; Mylonas 1966, p. 92. Δύο χρυσές θωρακικές πλάκες με ανάγλυφη διακόσμηση, που βρέθηκαν στον τάφο V του Κύκλου Α των Μυκηνών ερμηνεύτηκαν ως διακοσμητικά πανοπλίας, κατασκευασμένης από φθαρτό υλικό.

[21]. Bosanquet and Tod 1902. Σε τάφο στα Καλύβια (Φαιστός) της ΥΜ IIIa ευρέθηκαν ελάσματα με οπές τα οποία εκτιμήθηκε ότι απετέλουν στοιχεία πανοπλίας (Milan 2014, pp. 96-97, n. 428; Hood and de Jong 1952, p. 260). Άλλωστε και ο Όμηρος ομιλεί γιά μίτρα:  Il.4.137, 187,216, 5.857.

[22]. Bakas 2016, p. 12, n. 31.

[23]. Berger 2020.

[24]. livious, s.v. Sidon, Funerary stele of Salmamodes (Αρχαιολογικό Μουσείο Κων/λεως), σύμφωνα με τον τίτλο στην Ελληνική της στήλης!

[25]. British Museum Reg. nr 1846,0501.9, 3/4 αι. μ.Χ.

[26]. Olivieri 2016, fig. 22. Περίοδος VIII, Φάση Α, 3ος αι. μ.Χ. Φωτογραφία: Aurangzeb.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1040618221005553

Wertmann, P., Dongliang Xu, I. Elkina, R. Vogel, Ma'eryamu Yibulayinmu, P. E. Tarasov, D. J. La Rocca, Mayke Wagner. 2021. "No borders for innovations: A ca. 2700-year-old Assyrian-style leather scale armour in Northwest China," Quaternary International, https://doi.org/10.1016/j.quaint.2021.11.014, pp. 1-17.

https://www.scribd.com/book/271592219/Oriental-Armour

Russell Robinson, H. 2013. Oriental Armour, New York.

http://www.salimbeti.com/micenei/armour1.htm

Salimbeti, A. The Greek Age of Bronze - Scale Armour, <http://www.salimbeti.com/micenei/armour1.htm> (15 Jan. 2022).

D’Amato, R., A. Salimbeti. 2015. Sea Peoples of the Bronze Age Mediterranean c.1400 BC–1000 BC, Bloomsbury USA. 

https://olympias.lib.uoi.gr/jspui/bitstream/123456789/30801/1/%ce%9d%ce%b5%cf%8e%cf%84%ce%b5%cf%81%ce%b1%20%ce%b4%ce%b5%ce%b4%ce%bf%ce%bc%ce%ad%ce%bd%ce%b1%20%ce%b1%cf%80%cf%8c%20%cf%84%ce%b7%ce%bd%20%ce%b1%ce%bd%ce%b1%cf%83%ce%ba%ce%b1%cf%86%ce%ae%20%cf%84%ce%bf%cf%85%20%ce%a0%ce%b1%ce%bd%ce%b5%cf%80%ce%b9%cf%83%cf%84%ce%b7%ce%bc%ce%af%ce%bf%cf%85%20%ce%99%cf%89%ce%b1%ce%bd%ce%bd%ce%af%ce%bd%cf%89%ce%bd%20%cf%83%cf%84%ce%b7%ce%bd%20%cf%80%ce%b5%cf%81%ce%b9%ce%bf%cf%87%ce%ae%20%cf%84%ce%b7%cf%82%20%cf%80%cf%81%cf%89%cf%84%ce%b5%cf%8d%ce%bf%cf%85%cf%83%ce%b1%cf%82%20%cf%84%ce%bf%cf%85%20%ce%9c%cf%85%ce%ba%ce%b7%ce%bd%ce%b1%cf%8a%ce%ba%ce%bf%cf%8d%20%ce%b2%ce%b1%cf%83%ce%b9%ce%bb%ce%b5%ce%af%ce%bf%cf%85%20%cf%84%ce%b7%cf%82%20%ce%a3%ce%b1%ce%bb%ce%b1%ce%bc%ce%af%ce%bd%ce%bf%cf%82.pdf

Λώλος, Γ., και Χ. Μαραμπέα. 2014-15. "Νεώτερα δεδομένα από την ανασκαφή του Παν. Ιωαννίνων στην περιοχή της πρωτεύουσας του Μυκηναϊκού βασιλείου της Σαλαμίνος," Δωδώνη (Ιστορία-Αρχαιολογία) τ. ΜΓ΄- ΜΔ΄ (2014-2015), σελ. 433-465.

https://books.google.gr/books?id=884TAgAAQBAJ&pg=PA100&lpg=PA100&dq=Kelermes+3+scale+armour&source=bl&ots=G06kgYWD6j&sig=ACfU3U2ZcS7Mu5CyWq47UZleOb1zLvqXgQ&hl=el&sa=X&ved=2ahUKEwiEoeWkqK_1AhW_hP0HHdtEBuQQ6AF6BAgXEAM#v=onepage&q=Kelermes%203%20scale%20armour&f=false

Meyer, C. 2013. Greco-Scythian Art and the Birth of Eurasia: From Classical Antiquity to Russian Modernity, Oxford.

https://repository.upenn.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=4749&context=edissertations

Petya Andreeva. 2018. “Fantastic Beasts Of The Eurasian Steppes: Toward A Revisionist Approach To Animal-Style Art” (diss. Univ. of Pennsylvania).

D’Amato, R., A. Salimbeti. 2015. Sea Peoples of the Bronze Age Mediterranean c.1400 BC–1000 BC, Bloomsbury USA. 

Galina N. Vol'naia. 2015. "Bird's Head Chapes from the Early Iron Age of the Central Caucasus and Their Analogues in the Scythian-Siberian Animal Style," Anthropology & Archeology of Eurasia 54(2), pp. 47-64.

DOI: 10.1080/10611959.2015.1114852

https://www.academia.edu/19309982/_Scale_Armour_of_the_2nd_Millennium_B_C_in_B%C3%A1cs_T_A_ed_A_Tribute_to_Excellence_Studies_Offered_in_Honor_of_Ern%C5%91_Ga%C3%A1l_Ulrich_Luft_L%C3%A1szl%C3%B3_T%C3%B6r%C3%B6k_Studia_Egyptiaca_XVII_Budapest_2002_195_216

Dezso, T. 2002. "Scale Armour of the 2nd Millennium B.C," in A Tribute to Excellence. Studies Offered in Honor of Ernő Gaál, Ulrich Luft, László Török, (Studia Egyptiaca XVII), ed. T. A., Budapest, 195-216.

Κονιδάρης, Δ. 2019. Ο Πρώιμος Αιγυπτιακός Πολιτισμός και οι Αλληλεπιδράσεις με το Αιγαίο, Αθήναι.

https://wildfiregames.com/forum/applications/core/interface/file/attachment.php?id=7910

Lorenz, J., and I. Schrakamp. 2011. "Hittite Military and Warfare," in Insights into Hittite History and Archaeology (Colloquia Antiqua 2), ed. H.  Genz and D. P. Mielke, Leuven – Paris – Walpole, p.p. 125-152.

Bosanquet, R. C., and M. N. Tod. 1902. "Archaeology in Greece, 1901-1902." Journal of Hellenic Studies 22, pp. 378-94.

https://www.academia.edu/27466913/Composite_bows_in_Minoan_and_Mycenaean_warfare

Bakas, S. 2016. "Composite bows in Minoan and Mycenaean warfare," in Sympozjum Egejskie. Proceedings of The 2nd Students’ Conference in Aegean Archaeology: Methods – Researches – Perspective, Institute of Archaeology, University of Warsaw, ed. P. Militello – K. Żebrowska, Catania, pp. 9-16.

http://czasopisma.ltn.lodz.pl/.../article/view/1615/1466

Skupniewicz, P. N. 2021. "Notes on the Combat Scene on Tang-e Sarvak III Rock Relief," Acta Archaeologica Lodziensia 67, pp. 117-145.

https://www.academia.edu/45142582/Evolution_of_hellenistic_period_iron_armor_%D0%AD%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8E%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B7%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D0%B4%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B5%D1%85%D0%B0_%D0%B2_%D1%8D%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC_%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B5

Evolution of hellenistic period iron armor Эволюция железного доспеха в эллинистическом мире

Dedyulkin, A. 2021, Дедюлькин А.В. Эволюция железного доспеха в эллинистическом мире // Историческое оружие в музейных и частных собраниях. Вып. 2. М., 2021. С. 14-39.

http://dspace.unive.it/bitstream/handle/10579/4804/810554-1157774.pdf?sequence=2

Milan, Τ. 2014. “L’Iconografia delle Armi nell’ Età del Bronzo Egea” (diss. Univ. Ca’ Foscari, Venezia).

Berger, M. 2020. "Ancient Armor, A Mysterious Royal Tomb, and a Pair of Massive Stone Gates at Gordion," ORDION, <https://omnia.sas.upenn.edu/story/ancient-armor-mysterious-royal-tomb-and-pair-massive-stone-gates-gordion?fbclid=IwAR3J-rmtu-j4DGTSV6MG2zjPXHbVXQ_-coPOstCgbjvtmS7cRA8pIGHvO3Q> (30 January 2022).

 

https://www.jstor.org/stable/30096896

Hood,  M. S. F., and P. de Jong. 1952. "Late Minoan Warrior-Graves from Ayios Ioannis and the New Hospital Site at Knossos," The Annual of the British School at Athens 47, pp. 243-277.

https://archive.org/details/mycenaemycenaean0000mylo/page/92/mode/2up?view=theater

Mylonas G. E. 1966. Mycenae and the Mycenaean Age, Princeton.

https://verlag.oeaw.ac.at/protecting-the-body-war-and-combat

Mödlinger, M. 2017. Protecting the Body in War and Combat. Metal Body Armour in Bronze Age Europe (OREA - Oriental and European Archaeology 6).

https://www.academia.edu/2652034/Urartu_und_die_Nomaden_Zur_Adaption_altorientalischer_Motive_im_reiternomadischen_Kunsthandwerk_des_7_5_Jahrh_v_Chr

Lang, A. 2012. "Urartu und die Nomaden – zur Adaption Altorientalischer Motive im Reiternomadischen Kunsthandwerk des 7.-5. Jh. v. Chr. In Eurasien," in BIAINILI-URARTU. The Proceedings of the Symposium held in Munich, ed. S. Kroll, C. Gruber, U. Hellwag, M. Roaf & P. Zimansky, Peeters, pp. 281-293.

https://oi.uchicago.edu/research/projects/swords-armor-and-figurines-0

Aslihan Yener, K. 1995. "Swords, Armor, and Figurines," Biblical Archaeologist 58 (2).

https://ur.booksc.me/book/67427623/44f101

Olivieri, L. M. 2016. "The Last Phases at Barikot: Urban Cults and Sacred Architecture. Data from the Spring 2013 Excavation Campaign in Swat," Journal of Inner Asian Art and Archaeology 7, pp. 7-30.

DOI: 10.1484/J.JIAAA.4.2017002

Ancient Greek Armors, Aristion’s Linothorax, 5th century B.C. <https://www.hellenicarmors.gr/en/armor/luxury-linothorax-heavy-type/>

https://www.academia.edu/100629686/Notes_on_the_Combat_Scene_on_Tang_e_Sarvak_III_rock_relief?auto=download&email_work_card=download-paper

Skupniewicz, P. N.  2021. "Notes on the Combat Scene on Tang-E Sarvak III Rock Relief," Acta Archaeologica Lodziensia 67, pp. 117-145.

https://books.google.gr/books?id=7NJq0AEACAAJ&printsec=frontcover&hl=el#v=onepage&q&f=false

https://www.bloomsbury.com/uk/helmets-and-body-armour-in-new-kingdom-egypt-9781350323513/

Pollastrini, A. M. . Helmets and Body Armour in New Kingdom Egypt, Bloomsbury. 

https://www.academia.edu/2542424/Horizontal_Handled_Mirrors_East_and_West?auto=download&email_work_card=download-paper
Lerner, J. A. 1996. "Horizontal-Handled Mirrors: East and West," Metropolitan Museum Journal 31, pp. 11-40.

https://www.mdpi.com/2076-0752/13/2/57?fbclid=IwY2xjawFwYoVleHRuA2FlbQIxMAABHa5VC8zqMKB9Q4d9vn6o91irXynGiRhTgqMyRdYUAhb1j4TUTLZ-9u2rMg_aem_rx0cLulD-tkW0k7Gpd0r_w

Nebelsick, L. D 2024. "Violent Raiding, Systematic Slaving, and Sweeping Depopulation? Re-Evaluating the Scythian Impact on Central Europe through the Lens of the Witaszkowo/Vettersfelde Hoard," Arts 13(2), 57, pp. 1-42

https://hasp.ub.uni-heidelberg.de/journals/ao/article/download/10616/10450/23253

Lymer, K. 2018. "Griffins, Myths and Religion — a review of the archaeological evidence from ancient Greece and the early nomads of Central Asia," pp. 9-25.

https://www.academia.edu/33227882/NAB_24_de_Marinis_un_nuovo_tipo_di_elmo_della_tarda_et%C3%A0a_del_Bronzo

de Marinis, R. C. 2016. "Un elmo a calotta composta della tarda età del Bronzo," NOTIZIE ARCHEOLOGICHE BERGOMENSI 24, pp. 69-94.

https://www.academia.edu/6817200/Apparition_and_Evolution_of_the_Scale_Armour_in_the_Ancient_Near_East_Egypt_and_the_Aegean_An_Overview_from_the_Origins_to_the_Pre_Sargonids?fbclid=IwY2xjawLz5OpleHRuA2FlbQIxMABicmlkETBKa25vZzRidWR2Zzg3emxlAR6mI0NrUaA9giMbYhJfpYV3_ZbB5TevzfOCVkLO7dIWjy5fYIFzIJ9oA-jGxA_aem_VJrVKYE_1zwbNb7Zmg7cHw

De Backer, F. 2011. "Apparition and Evolution of the Scale Armour in the Ancient Near East , Egypt and the Aegean: An Overview from the Origins to the Pre-Sargonids," RANT 8, pp. 63-103.

https://www.academia.edu/39724598/Hellenistic_Iron_Cuirasses_from_the_the_South_Ural_Region_%D0%AD%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B7%D0%BD%D1%8B%D0%B5_%D0%BA%D0%B8%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%B8%D0%B7_%D0%AE%D0%B6%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D0%9F%D1%80%D0%B8%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D1%8F_in_Russian_with_English_abstract_and_captions_

A. V. Dedyulkin, I. F. Kayumov, D. V. Meshcheriakov. 2019. "Hellenistic Iron Cuirasses from the South Ural Region," in Stratum plus. Nr. 3. Archaeology and Cultural Anthropology War and Feast in the Nomadic Steppe, pp. 51-88.

ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ - ΕΜΠΛΟΥΤΙΣΜΟΣ: 071024

DOI: 10.13140/RG.2.2.22517.29927

https://www.researchgate.net/publication/357928447_ARCHAIES_PANOPLIES_ENDIAPHERONTA_EUREMATA

ΤΟ ZAGHUNLUK ΩΣ ΠΥΛΗ ΕΙΣΟΔΟΥ ΕΠΙΡΡΟΩΝ ΣΤΟΝ ΚΙΝΕΖΙΚΟ ΧΩΡΟ

ΤΟ ZAGHUNLUK ΩΣ ΠΥΛΗ ΕΙΣΟΔΟΥ ΕΠΙΡΡΟΩΝ ΣΤΟΝ ΚΙΝΕΖΙΚΟ ΧΩΡΟ

Χάρτης της Κίνας

Προκειμένου να παράσχουμε ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα των αλληλεπιδράσεων οι οποίες επηρέασαν τον Κινεζικό χώρο μέσω της Xinjiang, ζώνης διεπαφής με την Δύση, θα ανακεφαλαιώσουμε κρίσιμες σχετικές παρατηρήσεις μας σχετιζόμενες με την θέση του Zaghunluk πλησίον του Qiemo στην έρημο Taklamakan, περίπου στο μέσον του νότιου κλάδου της Οδού του Μεταξιού ισαπέχουσα περί τα 500 μίλια από την Khotan και το Dunhuang (Θροάνα του Κλαυδίου Πτολεμαίου).[9_115b]

Ζώνες πολιτιστικής επιρροής στις στέπες μεταξύ του Βόλγα και των ορέων Altai, με ένδειξη της θέσεως του Zaghunluq (Anthony 2007, fig. 13.2)

Μείζονες εμπορικές διαδρομές κατά τον πρώτο και δεύτερο αι. μ.Χ. (Hill 2009)

Γενετικές έρευνες στις σορούς του νεκροταφείου του οικισμού έχουν αποκαλύψει ότι κατά την Ύστερη Εποχή του Χαλκού και την Πρώιμη Εποχή του Σιδήρου οι κάτοικοι ανήκαν στην Ευρωπαιοειδή φυλή του Μεσογειακού κλάδου, πιθανολογείται δε ότι είχαν μετοικήσει στην περιοχή διαθέτοντες ήδη στις αποσκευές τους ένα σύνολο προηγμένων πολιτιστικών χαρακτηριστικών: μόνιμη εγκατάσταση, αγροτο – κτηνοτροφική ενασχόληση, υφαντουργία κ.ά.

Αξίζει να σημειωθεί ότι μούμιες ανευρεθείσες στο Zaghunluk, αλλά και στην ευρύτερη περιοχή της ερήμου Taklamakan, διέθεταν γαλάζιους λίθους τοποθετημένους στην θέση των ματιών, ενώ το λεγόμενο κυανούν βρέφος έφερε και κάλυμμα κεφαλής έντονου κυανού χρώματος.[9_115] Ερευνητές έχουν αποδώσει στο κυανούν συμβολική συσχέτιση με την αθανασία είτε τον θρήνο, την συγκεκριμένη δε συνήθεια στο Qiemo ερευνητές έχουν θεωρήσει ως επιρροή από την Ανατολική Μεσόγειο (Αίγυπτο, Αιγαίο, Εγγύς Ανατολή).[9_116]

Η μούμια του κυανού βρέφους

Πράγματι συχνά στον Όμηρο θεοί αλλά και ήρωες χαρακτηρίζονται ως κυανοχαίται, ήτοι ως διαθέτοντες κυανή κόμμωση,[9_117] ιδιαιτερότητα η οποία απαντάται και στην Αίγυπτο αλλά και την Εγγύς Ανατολή.[9_118] Η δημοφιλία του ιδιαίτερου και αφύσικου αυτού χρώματος για την κόμμωση φαίνεται επιβιώνουσα και μεταξύ των ποιητών της κλασικής περιόδου, ενώ ακόμη και ο Φειδίας εμφανίζεται να έχει υποκύψει στην γοητεία του.[9_119] Ο Griffith έχει υποστηρίξει ότι η Αιγαιακή αυτή στάση έναντι του κυανού οφείλεται σε Αιγυπτιακή επιρροή, λαβούσα χώραν κατά την περίοδο της XVIII δυναστείας, όμως δεν λείπει και η αντίκρουση επ’ αυτού.[9_120] Συσχέτιση με την Αίγυπτο αναγνωρίζεται από μελετητές και στην περιγραφή της ασπίδας του Αχιλλέως, Ιλ.18.564, όπου η εικονογράφηση, αποδίδουσα ιδιαίτερη θέση στο κυανούν, εκτιμάται ως παρόμοια με αυτήν του τάφου του Nakht, αξιωματούχουτης XVIII δυναστείας.[9_121] Άλλωστε σε τελετουργικό κράνος από ‘κυανούς’ χαυλιόδοντες αγριοχοίρου προερχόμενο από την Μιδέα Αργολίδος των μέσων της δευτέρας χιλιετίας αποδίδεται επίσης ομοιότητα με φαραωνικές περούκες κυανού χρώματος.[9_122]

Τάφος ΤΤ52 του Nakht: σκηνές ψαρέματος, κυνηγίου και οινοπαραγωγής

Αν και η επικρατούσα άποψη θεωρεί ότι ο ιδιαίτερος συμβολισμός του κυανού και η συσχέτισή του με το θείο συνιστά Αιγυπτιακή επιρροή ή, έστω, επιρροή από την Εγγύς Ανατολή, από την πλευρά μας διατηρούμε κάποιες επιφυλάξεις επ’ αυτού. Τούτο διότι ήδη από την τρίτη χιλιετία στα πλαίσια του Κυκλαδικού Πολιτισμού το κυανούν, όπως και το μαύρο, είχαν υιοθετηθεί για την απόδοση ή τον τονισμό ανατομικών λεπτομερειών μαρμάρινων εδωλίων όπως τα μάτια, τα φρύδια, η κώμη και το ηβικό τρίγωνο.[9_123] Στην εικονογραφία της υπό Μινωική επιρροή Θήρας οι ξυρισμένες κεφαλές απεικονίζοντο κυανές, στην δε τοιχογραφία των κροκοσυλλεκτριών το κυανούν συσχετίζεται με την νεότητα.[9_124] Επιπρόσθετα το κυανούν είναι το χρώμα της κεφαλής του ψαρά του Ακρωτηρίου και, ακόμη πιο αξιοσημείωτο, συνδέεται με το θείο, δεδομένου ότι εμφανίζεται στην απεικόνιση της καθιστής θεάς της Ξεστής 3.[9_125] Στην ίδια την Αίγυπτο, συγκεκριμένα στις Μινωικές τοιχογραφίες της Αβάριος (Tell el-Dabca), το κυανούν υιοθετείται ως το χρώμα των ξυρισμένων κεφαλών των νέων, ακολουθώντας την Θηραϊκή σύμβαση.[9_126] Συμπερασματικά η υιοθέτηση του κυανού χρώματος για την κόμμωση των θεών, ημιθέων και ηρώων εμφανίζεται ως κοινό χαρακτηριστικό των πολιτισμών της Ανατολικής Μεσογείου, ενδεχομένως δε το αρχικό σημείο όπου του απεδόθη το συγκεκριμένο συμβολικό φορτίο να ευρίσκεται στην Εγγύς Ανατολή.

Δείγμα υφάσματος από το Zaghunluq (1000 π.Χ., <http://www.textileasart.com/ancient-asian-textiles-1082.htm>

Επανερχόμενοι στην κύρια αφήγησή μας σημειώνουμε ότι από το Zaghunluk προέρχονται μερικά από τα αρχαιότερα δείγματα υφασμάτων στην Κίνα χρονολογούμενα περί το 1000 π.Χ., διαθέτοντα ποικιλία χρωμάτων και σχεδίων όπως γεωμετρικά, το θέμα των αντικρυστών τριγώνων, της κλεψύδρας ή τα παραπέμποντα στην καλαθοπλεκτική, ενώ δημοφιλή διακοσμητικά στοιχεία υπήρξαν επίσης η έλικα (δίνη), το κυματοειδές στοιχείο, ο κοχλίας, ο μαίανδρος, το δίγαμμα, το άγκιστρο κ.ά.[9_127] Στα υφαντά τους απαντώνται επίσης μερικές από τις πλέον πρώιμες απεικονίσεις τοπίου στον ευρύτερο γεωγραφικό χώρο, οι οποίες μάλιστα παραβάλλονται προς αυτές των υφαντών του - Ελληνικής συσχετίσεως - τύμβου 6 του Noin Ula.[9_128]

Άτρακτοι με σφονδύλια φέροντα διακόσμηση σπειρών (Zaghunluq, 400-200 π.Χ., <http://www.zum.de/Faecher/G/BW/Landeskunde/rhein/kultur/museen/ma_reiss/ausst/seidenstrasse/zagunluk_spinn1.htm>)

Σημειώνεται ότι η ζωγραφική τοπίου στην σύγχρονη εποχή θεωρείται ότι οφείλει την γέννησή της στην Αναγέννηση και ιδιαίτερα στον Ντα Βίντσι, του οποίου όμως οι πρώτοι απεικονισθέντες βράχοι, δένδρα και ζώα μοιάζουν να έχουν βγεί από πρωιμότερα Κινεζικά έργα! Η πρώιμη απεικόνιση τοπίων στην Κίνα εμφανίζεται σε ορειχάλκινα θυμιατήρια της περιόδου των Han, σε υφαντά και σε άλλα τεχνουργήματα (κεραμεικά, καθρέπτες, ταφικές τοιχογραφίες), υιοθετεί δε ως βασικά στοιχεία της τον ουρανό, το πτηνό και το όρος, όλα έμφορτα συμβολισμών. Η γέννησή της από τον Rostovtseff έχει αποδοθεί εν μέρει σε Ελληνιστική επιρροή, άποψη που ενστερνίζεται και ο Cumont. Άλλοι ερευνητές αποδίδουν την γέννηση αυτής της ζωγραφικής σε επιρροή από το εξωτερικό, η οποία εμφανίσθηκε με το θέμα του κυνηγίου και των ορέων, όμως αναγνωρίζουν την ιδιαίτερη Κινεζική προσέγγιση του θέματος και την διαμόρφωση ιδιαίτερου ύφους.[9_128a]

Με την υφαντουργία συνδέεται επίσης τεκμήριο από τους τάφους το οποίο εμφανίζεται παρόμοιο με πολύ παλαιότερο Ελλαδικό. Πρόκειται για δύο σφονδύλια, προερχόμενα από τους τάφους 2 και 5, τα οποία φέρουν διακόσμηση τετραπλής έλικας, που παραπέμπει στο εικονογραφικό υπόδειγμα σφραγίδας από την Λέρνη της ΠΕ ΙΙ (CMS V 101 και 100), ενώ θυμίζει επίσης παρόμοιες συνθέσεις από τον πολιτισμό της Βακτρίας - Μαργιανής![9_129] Αν το εικονογραφικό πρότυπο του συγκεκριμένου σφονδύλου ευρίσκεται στον Ελλαδικό χώρο ή αλλού, ή αν πρόκειται για ανεξάρτητη επινόηση του καλλιτεχνικού θέματος στο Taklamakan αποτελεί ερώτημα που δεν μπορεί να απαντηθεί. Πάντως επαναλαμβάνουμε εδώ ότι η Barber έχει διατυπώσει την εκτίμηση ότι κατά την πρώιμη Εποχή του Χαλκού υπήρχε εμπορική σύνδεση Anau και Κεντρικής Ευρώπης, περιλαμβάνουσα ενδιαμέσως την Τροία και Θράκη, μέσω της οποίας διεξήγετο εμπόριο υφαντικών σφονδύλων.[9_130]

Παράσταση μάχης από την σφραγίδα του Γρύπα Πολεμιστή Πύλου (https://aristomenismessinios.blogspot.com/2019/02/the-combat-agate-from-grave-of-griffin.html)

Μερικά από τα ενδύματα τα οποία έφεραν οι μούμιες του Zaghunluq, και ευρύτερα του λεκανοπεδίου Tarim, διέθεταν σχεδίαση από διασταυρούμενες λωρίδες διαμορφωμένες σε πολύχρωμα τετράγωνα. Αυτό το χαρακτηριστικό από την Barber θεωρήθηκε ανάλογο με το χαρακτηρίζον υφασμάτινα τεκμήρια από τον πολιτιστικό κύκλο του Halstatt, της κεντρικής Ευρώπης (1200-800 π.Χ.), γεγονός το οποίο έχει οδηγήσει σε σειρά υπερβολικών εικασιών για την παρουσία Κελτών στην έρημο![9_131]  Όμως το διακοσμητικό θέμα των τετραγώνων, συνδεόμενο σήμερα κατ’ εξοχήν με τους Σκωτσέζους και τους Κέλτες, φαίνεται ότι διέθετε ευρύτατη διάδοση στο παρελθόν. Από την πλευρά μας, στα πλαίσια της από μέρους μας αναζητήσεως ενδεχόμενων Αιγαιακών κυρίως συσχετίσεων με την Xinjiang, σημειώνουμε ότι το θέμα υπήρξε γνωστό στον Ελλαδικό χώρο,[9_132] αν και οι κλιματικές συνθήκες δεν έχουν ευνοήσει την διάσωση σχετικών τεκμηρίων. Πάντως στην περίφημη σφραγίδα του Μυκηναίου Γρύπα Πολεμιστή της Πύλου δύο από τους εικονιζόμενους χαρακτήρες διαθέτουν ζώματα (ήτοι κοντές φούστες) με το εδώ σχολιαζόμενο θέμα,[9_133] ενώ το ίδιο υπονοείται και σε νεώτερο γλυπτό από την Αλικαρνασσό.[9_134] 

Από τον τάφο 3 του Zaghunluq έχει ανασκαφεί φαιό κωνικό καπέλο από τσόχα (ερέα) χρονολογούμενο μεταξύ πέμπτου και τρίτου αι. π.Χ., το οποίο θυμίζει αυτό του Robin Hood![9_135] Η τσόχα ή ερέα θεωρείται ότι ανακαλύφθηκε από τους Σουμερίους, συνδέεται δε με τους νομαδικούς πληθυσμούς των στεπών, ενώ δεν λείπει και από το Αιγαίο της Εποχής του Χαλκού, όπου χρησιμοποιήθηκε στους θαλάμους ναυτικών σκαφών (ίκρια),[9_136] αλλά και στην κατασκευή τύπου κράνους.[9_137] Το σχολιαζόμενο εδώ φαιοκόκκινο κάλυμμα κεφαλής του Zaghunluq, όπως και πλήθος άλλων ανασκαφέντων στην ίδια θέση θεωρούνται ως αποδεικτικά πολλαπλών επιρροών.[9_138] Πράγματι τα καπέλα αυτά παραπέμπουν σε καλύμματα κεφαλής νομάδων, όπως του Χρυσού Πολεμιστή του τύμβου Issyk ή Σκυθών όπως αυτοί αναπαρίστανται σε φιάλη του Ελληνικής επιρροής τύμβου Kul Oba στον Βόσπορο,[9_139] στους Ελληνικούς καλάθους τους συνδεδεμένους με την λατρεία της Δήμητρας,[9_140]  στον Ελληνικό – επίσης – πίλο του πέμπτου / τετάρτου αι. π.Χ. όπως αυτός κοσμεί την κεφαλή αναθηματικού αγαλματιδίου βοσκού από την Λυκόσουρα Αρκαδίας,[9_141]  κ.ά.

Αναθηματικό αγαλματίδιο βοσκού με πίλο από την Λυκόσουρα Αρκαδίας (Μουσείο Λούβρου, https://www.louvre.fr/en/oeuvre-notices/shepherd)

Πίλος με φτερά από το Loulan

Η ίδια θέση φαίνεται ότι απετέλεσε πύλη εισόδου στην Κίνα της συνήθειας να τοποθετείται στον νεκρό ταινία σταθεροποιήσεως του στόματος σε κλειστή θέση (Ομηρική οθόνη, Hom. Od. 11.404, Od. 7.107), έθιμο συσχετιζόμενο μεταξύ των άλλων με την Μυκηναϊκή Ελλάδα. Είναι χαρακτηριστικό εν προκειμένω το παιγνιώδες απόσπασμα του Λουκιανού ο οποίος στο Περί Πένθους θέλει τον νεκρό να λέγει, απευθυνόμενος στους θρηνούντες (Luc. Luct. 19):

ὥστε μοι νὴ τὴν Τισιφόνην πάλαι δὴ ἐφ᾽ οἷς ἐποιεῖτε καὶ ἐλέγετε παμμέγεθες ἐπῄει ἀνακαγχάσαι, διεκώλυσε δὲ ἡ ὀθόνη καὶ τὰ ἔρια, οἷς μου τὰς σιαγόνας ἀπεσφίγξατε
ή σε Νεο - Ελληνική απόδοση:
Ώστε εδώ και ώρα, μά την Τισιφόνη, μου ερχόταν να ξεκαρδιστώ στα γέλια με όσα κάνατε και λέγατε, αλλά με εμπόδισε το ύφασμα και το μαλλί με το οποίο μου δέσατε σφιχτά τα σαγόνια".. 

Πράγματι, όπως έχει ήδη αναφερθεί, ως παλαιότερο σχετικό εύρημα στον μετέπειτα Κινεζικό χώρο θεωρείται το προερχόμενο από την πολλαπλή ταφή 85Μ2 στην θέση Zaghunluk,[9_142] ενώ αναφέρονται και άλλα νεώτερα (Jumbulak, Niya, Yingpan, Sampula).[9_143] Άλλωστε ο οικισμός έχει δώσει ευρήματα συγγενή προς αυτά του Chawuhugou, σε κεραμεικά τεκμήρια του οποίου η Debaine-Francfort έχει αναγνωρίσει Ελληνική επιρροή.[9_143a] Ιδιαίτερη σημασία επίσης αναγνωρίζεται στο γεγονός ότι στην θέση έχουν ευρεθεί άρπες οι οποίες χρονολογούνται στους τελευταίους αιώνες π.Χ.[9_144] και εμφανίζουν ομοιότητα με άλλες από τους τάφους του Pazyryk αλλά και της Ολβίας Ποντικής![9_145]

Απεικόνιση νεκρικών οθονών σε λουτροφόρους (Von Salis 1957, figs. 4, 5)

Νεκρική οθόνη μούμιας τάφου 95MNIM8 από την Niya (Yu Zhiyong 2000, p. 30)

Τετραπλή σπείρα από εγχάρακτο σφονδύλι του Zaghunluk (αριστερά), από σφραγίδα της Λέρνης (CMS V 101, δεξιά)

Η τελευταία αυτή άρπα, του οριζόντιου γωνιακού τύπου, ευρέθη σε τάφο στην περιφέρεια της Ολβίας Ποντικής, ο οποίος αποδόθηκε σε ευγενή των Σαρματών της ύστερης Σκυθικής περιόδου, μάλιστα δε στην περίοδο μετά την υποχώρηση της Ελληνικής κυριαρχίας στην περιοχή. Σημειώνεται όμως ότι και υπό την Σκυθική (ή Σαρματική) εξουσία οι εκεί πολιτικές οντότητες διατήρησαν τα οργανωτικά και άλλα στοιχεία της προηγηθείσας Ελληνικής.[9_146] Πιθανολογείται ότι κατά την υπόψη περίοδο στον Βόσπορο βασίλευε ο Τιβέριος Ἰούλιος Κότυς Α' Φιλόκαισαρ Φιλορωμαῖος Eὐσεβής, ως υποτελής των Ρωμαίων.[9_147] O Κότυς υπήρξε απόγονος, από την μία πλευρά, των Μακεδόνων βασιλέων Αντιγόνου Α του Μονοφθάλμου και Σελεύκου Α του Νικάτορος. Τα ευρήματα τα σχετικά με την ύστερη Σκυθική περίοδο μαρτυρούν έντονη την Ελληνική επίδραση ενώ υπογραμμίζουν την κινητικότητα και τις αλληλεπιδράσεις με μακρυνά πολιτιστικά σχήματα. Έτσι φυλακτά παραπέμπουν σε ευρήματα του Χρυσού Λόφου (Tillya Tepe),[9_148] ενώ σφραγίσματα (μαρκαρίσματα) βοοειδών αναφέρεται ότι εμφανίζουν στοιχεία από την Ευρωπαϊκή Σαρματία, το Παντικάπαιον, ακόμη και την Βακτρία.[9_149] Τα σφραγίσματα αυτά εγίνοντο με πυρωμένο σίδερο και αποτύπωναν στα βοοειδή εμβλήματα Σαρματικών φατριών, τα λεγόμενα tamga, προκειμένου να γίνει ταυτοποίηση του ιδιοκτήτη τους. Η σχετική παράδοση ακολουθείτο στην αρχαϊκή Ελλάδα και πιθανώς στις Ελληνικές αποικίες της Μαύρης Θάλασσας,[9_149a1] κατά μία άποψη δε ο όρος tamga προέρχεται από το Ελληνικό τάγμα.[9_149a2]  Η νεκρόπολη του Ust’-Al’ma στην ΝΔ Κριμαία παρέχει επίσης πληθώρα τεκμηρίων για την έκταση της Ελληνικής επιρροής όπως την απόθεση στους τάφους Ελληνικής παραδόσεως λυχνιών,[9_150] την δημοφιλία ταφικών αναθημάτων του Διονυσιακού,[9_151] ή θαλάσσιου θεματολογίου,[9_152] ενώ αξιοσημείωτη είναι η ανεύρεση στην κρύπτη 820 του Ust’-Al’ma πολυεδρικής χάνδρας παρόμοιας με ευρεθείσες στον γεωγραφικό χώρο της Κίνας.[9_153]

Μετάλλιο – φάλαρο με παράσταση σατύρου και μαινάδας (Noin Ula)

Η έντονη Ελληνική επιρροή επί των Σκυθών – Σαρματών - Σακών, ισχυρή και κατά την ύστερη περίοδο, αναφέρεται εδώ προκειμένου να στηρίξει την υπόθεση ότι, ενδεχομένως, η άρπα της Ολβίας – παρόμοια αυτών στην Κίνα – απετέλεσε επίσης πολιτιστικό δάνειο από τους πρώτους, άποψη που έχει υποστηριχθεί και από άλλους ερευνητές.[9_154] Άλλωστε είναι στην Χερσόνησο Taman (αλλως του Κιμμερίου Βοσπόρου ή της Ηώνης) όπου πρόσφατα ευρέθη η αρχαιότερη Ελληνική λύρα,[9_155] η οποία προηγείται χρονικά της ανασκαφείσας στην Πειραϊκή νεκρόπολη αλλά και αυτής από τον Τάραντα! Πράγματι η λύρα χρονολογήθηκε στον έκτο αι. π.Χ., η Πειραϊκή στον πέμπτο ενώ αυτή από τον Τάραντα στον τρίτο / δεύτερο. Η Κριμαϊκή λύρα ευρέθη στην νεκρόπολη ‘Wave-1’, αποτελεί δε παραλλαγή του τύπου ‘τριγώνου’. Βεβαίως υπάρχει το μαρμάρινο ειδώλιο του αρπιστή της Κέρου της Πρώιμης Κυκλαδικής περιόδου.

Χάρτης δεικνύων την περιοχή όπου επαίζοντο οι οριζόντιες γωνιακές άρπες περί το 500 π.Χ. (διαγραμμισμένη περιοχή είναι η επικράτεια των Αχαιμενιδών, Lawergren, 2003b, fig. 10b)

Στο Xiangbaobao, το οποίο - όπως και η Shanpula - θεωρείται πολιτιστικά συγγενές προς το Zaghunluk,[9_156] γενετικές έρευνες αποκάλυψαν ότι οι κάτοικοι κατά την Εποχή του Σιδήρου διέθεταν ‘δυτικά χαρακτηριστικά τα οποία συγγενεύουν τόσον με αυτά της σύγχρονης Aνατολικής Μεσογείου όσον και με των αρχαίων Σακών των υψιπέδων του Pamir εντός των ορίων της τότε ΕΣΣΔ’.[9_157] Ενδιαφέρον παρουσιάζει σχετικά η άποψη του Francfort ότι το Zaghunluk απετέλεσε μέρος ενός ολόκληρου πολιτιστικού σχήματος στην δυτική πλευρά του λεκανοπεδίου Tarim, οι δε κάτοικοί του εμφανίζονται από πολιτιστική άποψη ως εξάδελφοι των Σκυθών / Σακών της Κεντρικής Ασίας.[9_158]

Κυκλαδικό ειδώλιο αρπιστή του τύπου Πρώιμου Σπεδού (The J. Paul Getty Museum, nr. 85.AA.103)

Διάφορες άρπες: Pazyryk, Ολβία, Zaghunluq & Yanghai

Καταλήγοντας υπογραμμίζουμε ότι στην περίπτωση του Zaghunluk απαντώνται σχεδόν όλοι εκείνοι οι παράγοντες οι οποίοι συμμετείχαν στην διάχυση των πολιτιστικών επιδράσεων που έπαιξαν κρίσιμο ρόλο στην διαμόρφωση εν συνεχεία του Κινεζικού πολιτισμού. H μετανάστευση πολιτιστικά προηγμένων φυλετικών ομάδων αλλά και η εμπορική και άλλη επαφή με τους νομάδες και μέσω αυτών με πολιτιστικά σχήματα όπως της Ευρασιατικής στέπας, των Ιρανικών υψιπέδων, της Ελληνίζουσας Μαύρης Θάλασσας, της Βακτρίας κ.ά. απετέλεσαν παράγοντες οι οποίοι συνέβαλαν ώστε η ευρύτερη λεκάνη του Tarim να καταστεί χώρος πολιτιστικών συγχωνεύσεων..

ΥΠΟΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

9_115b. Tupikova, Schemmel and Geus 2014, p. 32. 

9_115. Barber 2014, p. 34, fig. 4.7.

9_116. Chouinard 2015; Griffith 2005, p. 334. Για το συμβολικό φορτίο του κυανού στο προϊστορικό Αιγαίο και την Αίγυπτο βλ. επίσης Κονιδάρη (Κονιδάρης 2019, § 7.2, σελ. 110-111).

9_117. Griffith 2005. Ζεύς (Il.1.528, Il.17.209), Ήρα (Il.15.102), Διόνυσος (Hymn. Hom. 7 [Bacch.] 5), Ποσειδών (Il.13.563), Άδης (Hymn. Hom. 2 [Cer.] 347, cf. Eur. Alc. 261), Βορέας (Il.20.224), Έκτωρ (Il.22.402), Οδυσσεύς (Od.16.176, Od.6.231). Βλ. Griffith 2005.

9_118. Griffith 2005.

9_119, Αναφέρεται, Strab. 8.2.30, ότι ο Φειδίας σκόπευε να βασίσει το χρυσελεφάντινο άγαλμα του Διός της Ολυμπίας στην περιγραφή του στίχου Il.1.528:

‘ἦ καὶ κυανέῃσιν ἐπ᾽ ὀφρύσι νεῦσε Κρονίων:’

όπου o Ζεύς κάνει νεύμα στην Θέτιδα δηλωτικό της συγκατανεύσεώς του για την έμμεση υποστήριξη του Αχιλλέως.

9_120. Griffith 2005. Αρνητική κριτική έχει εκφράσει ο Bajema (Bajema 2012, p. 409).

9_121. Moret 1912, p. 244; Griffith 2005, p. 331, n. 19.

9_122. Griffith 2005, p. 333, n. 32.

9_123. Hendrix 1998. Βλ. επίσης Cycladic Art 2004; Color in Cycladic Art 2015. Στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης εκτίθεται η υπ’ αρ. 592 φιάλη της ΠΚ ΙΙ περιόδου με ίχνη κυανού χρώματος (http://www.cycladic.gr/frontoffice/portal.asp?cpage=RESOURCE&cresrc=915&cnode=35&clang=1).

9_124. Sheng-chieh Hsu 2012, p. 93; Ceremonies 2015. Πρόκειται για νεαρά κροκοσυλλέκτρια από το δωμάτιο 3α στην Ξεστή.

9_125. Sheng-chieh Hsu 2012, p. 94, fig. 2.

9_126. Bietak 1966, p. 76; Cole 2010, p. 123.

9_127. Bellezza 2018; Francfort 1998, p. 46; Xiaojuan Mao 2018. Βλ. επίσης σημ. 9_85.

9_128. Οι τύμβοι στο Noin Ula της σημερινής Μογγολίας χρονολογούνται στους τελευταίους αιώνες π.Χ., απετέλεσαν δε την τελευταία κατοικία αριστοκρατών Ούννων νομάδων (Xiongnu), σε  αυτούς δε αφθονούν τα τεκμήρια Ελληνικής πολιτιστικής επιρροής.

9_128a. Για την Μινωική ζωγραφική τοπίου βλ. Chapin (Chapin 2004).

9_129. Francfort 1998, p. 53, fig. 24.

9_130. Barber 1991, p. 308.

9_131.  King 2006.

9_132.  Stocker and Davis 2017, n. 19.

9_133.  Stocker and Davis 2017, fig. 14.

9_134. Higgs 1998, p. 245, fig. 4. Το ακέφαλο σήμερα γλυπτό αρ. 1102 γυναικείας μορφής τηρείται στο Βρετανικό Μουσείο (GR 1870.3-15.1).

9_135. Williams 2012, p. 66, table 1: C.

9_136. Barber 1991, pp. 344-345.

9_137. Salimbeti 2018. Παράβαλε το κράνος του Μηριόνη, Hom. Il. 10.265.

9_138. Williams 2012, p. 89, figs. 20, 21.

9_139. Williams 2012, p. 88, fig. 19.

9_140.  Βλ. σημ. 9_38

9_141. Jost 1975, fig. 7. Βλ. Μουσείο Λούβρου <https://www.louvre.fr/en/oeuvre-notices/shepherd>.

9_142. Müller 2003, pp. 45-46.

9_143. Müller 2003, pp. 53-54, 61.

9_143a. Debaine-Francfort 1989, p. 185, fig. 3:3, 4, 6, n. 7.

9_144. Xie Jin 2005. Το 1996 στο Zagunluk (Qiemo της Xinjiang) ανεσκάφησαν δύο ξύλινες άρπες του 5ου αι. π.Χ., το δε 2003 στο Shanshan (ομοίως της Xinjiang) εντοπίσθηκαν άλλες τρείς που χρονολογήθηκαν στο 1000 π.Χ. περίπου (;).

9_145. Lawergren 1990; 2010, p. 123; Симоненко / Simonenko 1999, fig. 2. Εκτός από το τεκμήριο από το Pazyryk στα όρη Altai, χρονολογηθέν περί το 350 π.Χ., άλλη μία άρπα ευρέθη σε τάφο του πλησίον ευρισκομένου Bashadar.

9_146 Симоненко / Simonenko 1999, p. 249.

9_147. Симоненко / Simonenko 1999, p. 249.

9_148. Симоненко / Simonenko 1999, p. 245.

9_149. Симоненко / Simonenko 1999, p. 249.

9_149a1. Voroniatov 2014, p. 32.

9_149a2. Manassero 2013, p. 61; Perrin 2010, p. 24, n. 1.

9_150. Chrzanovski and Zhuravlev 1998, p. 18.

9_151. Пуздровский / Puzdrovsky 2007, pl. 15: 4, pl. 6: 7.

9_152. Пуздровский / Puzdrovsky 2007, pl. 14: 6. Τα θέματα από τον θαλάσσιο κόσμο όπως δελφίνια κ.ά. υπήρξαν δημοφιλή στην Ελληνιστική τέχνη.

9_153. Пуздровский / Puzdrovsky 2007, pl. 14: 5.

9_154. Lisovoi and Alpatova 2016, p. 30.

9_155. Whelan 2018.

9_156. Vigo 2004, p. 340, table I.

9_157. Han Kangxin 1994, p. 4.

9_158. Francfort 1998, p. 46.

ΠΡΟΣΘΕΤΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Xiaojuan Mao. 2018. “Study on Woolen Clothing and Pattern Unearthed in Zagunluk Cemetery in Qiemo County of Xinjiang,” Asian Social Science 14 (5), pp. 95-103.

Anthony, D. W. 2007. The Horse, the Wheel, and Language: How Bronze-Age Riders from the Eurasian Steppes Shaped the Modern World, Princeton and Oxford.

Williams, A. 2012. “Ancient Felt Hats of the Eurasian Steppe,” Sino-Platonic Papers 228, pp. 66-93.

Salimbeti, A. 2018. The Greek Age of Bronze: Early Helmets, < http://www.salimbeti.com/micenei/helmets1.htm> (21 July 2019).

Barber, E. J. W.  1991. Prehistoric Textiles: The Development of Cloth in the Neolithic and and Bronze Ages, with Special Reference to the Aegean, Princeton University Press.

Jost, M, 1975. "Statuettes de bronze archaïques provenant de Lykosoura", Bulletin de Correspondance Hellénique 99, pp. 341-343.

Κονιδάρης, Δ. 2019. Ο Πρώιμος Αιγυπτιακός Πολιτισμός και οι Αλληλεπιδράσεις με το Αιγαίο, Αθήνα.

Color in Cycladic Art = The use of colour in Cycladic art. Museum of Cycladic Art. http://www.cycladic.gr/frontoffice/portal.asp?cpage=resource&cresrc=138&cnode=40&clang=1 (July 2015).

Capart, J. 1905. Primitive Art in Egypt, trans. A. S. Griffith, London.

Moret, A. 1912. Kings and Gods of Egypt, New York and London.

Hendrix, E. A. 1998. “Painted Ladies of the Early Bronze Age,” The Metropolitan Museum of Art Bulletin 55 (3), pp. 4-15.

Sheng-chieh Hsu, F. 2012. “Ritual Significance in Mycenaean Hairstyles,” Chronika 2, pp. 92-102.

Ceremonies = Ceremonies in The Bronze Age on the Aegean Islands. Foundation of the Hellenic World,

<http://www.fhw.gr/chronos/02/islands/en/religion/ceremony/index.html> (July 2015).

Bietak, M. 1966. Avaris: The Capital of the Hyksos. Recent Excavations at Tell el-Dabca, British Museum Press.

Cole, S. 2010. “The Wall Paintings of Tell el-Dab’a: Potential Aegean Connections,” Pursuit - The Journal of Undergraduate Research at the University of Tennessee 1 (1), Article 10, pp. 103-136.

Stocker, S. R., and J. L. Davis. 2017. “The Combat Agate from the Grave of the Griffin Warrior at Pylos,” Hesperia: The Journal of the American School of Classical Studies at Athens 86 (4), pp. 583-605.

Tupikova, I., M. Schemmel, K. Geus. 2014. “Travelling along the Silk Road: A new interpretation of Ptolemy’s coordinates,” Max Planck Institute for the History of Science, pp. 1-73.  

Higgs, P. 1998. “After the Mausoleum: Hellenistic Sculptures from Bodrum in the British Museum,” in Regional Schools in Hellenistic Sculpture, Proceedings of an International Conference held at the ASCSA (Oxbow Monograph 90), ed. O. Palagia and W. Coulson, pp. 243-252.

King, D. 2006. “Greeks in the East,” Independent, < http://phdiva.blogspot.com/2006/08/greeks-in-east.html> (25 July 2019).

Von Salis, A. 1957. “Antiker Bestattungsbrauch,” Museum Helveticum 14, pp. 89–99.

Yu Zhiyong (Xinjiang Provinsial Institute of Antiquity and Archeology). 2000. “Tomb 95MNIM8 at the Niya Site in Minfeng County, Xinjiang,” Chinese Archaeology 2, pp. 238-241.

ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ απο το βιβλίο Ο ΚΙΝΕΖΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΟΙ ΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ, διατιθέμενο από την lulu.com και τον συγγραφέα (omada5a3@gmail.com)

τελευταία αναθεώρηση / εμπλουτισμός: 20.09.2020